Phương pháp chẩn đoán & điều trị bướu giáp đơn thuần
Phương pháp chẩn đoán & điều trị bướu giáp đơn thuần Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm Bướu giáp đơn thuần Để chẩn đoán bướu giáp đơn thuần, bác sĩ sẽ thực hiện hỏi bệnh và khám bệnh cho bạn. Khi khám bướu giáp, bác sĩ có thể sờ vào vùng cổ, yêu cầu bạn thực hiện động tác nuốt hoặc yêu cầu bạn nâng cao cánh tay. Sau khi hỏi bệnh và thăm khám, các xét nghiệm có thể được chỉ định bao gồm: Xét nghiệm máu: Nhằm kiểm tra các hormone như TSH, hormone tuyến giáp như fT4, T3 để đánh giá tình trạng suy giáp, cường giáp hay bình giáp. Siêu âm: Bác sĩ sẽ thực hiện siêu âm tuyến giáp để đánh giá bướu giáp. Nếu có các đặc điểm nghi ngờ ác tính trên siêu âm, chọc hút tế bào bằng kim nhỏ có thể được thực hiện. X-quang ngực: Hữu ích trong trường hợp đánh giá bướu giáp sau xương ức và xem có di lệch khí quản hay không. Khác: Chụp cắt lớp vi tính hay cộng hưởng từ đôi khi được thực hiện để đánh giá các cấu trúc giải phẫu liên quan đến lệch khí quản, chèn ép đường thở. Bác sĩ sẽ thực hiện siêu âm để đánh giá bướu giáp Điều trị Bướu giáp đơn thuần Nội khoa Bướu giáp đơn thuần thường tiến triển chậm và không có triệu chứng nên không cần phải điều trị và theo dõi. Điều trị nội khoa bướu giáp đơn thuần đang gây tranh cãi vì có ít hoặc không có tác dụng đối với bướu giáp lâu năm. Một số bướu giáp đơn thuần có thể đáp ứng với liệu pháp levothyroxin nhưng cần theo dõi chặt chẽ người bệnh để tránh rối loạn nhịp tim, cường giáp và loãng xương. Tuy nhiên, liệu pháp hormone giáp không được khuyến khích nếu bướu cổ tự phát. Ngoại khoa Điều trị phẫu thuật không cấp cứu được chỉ định ở người bệnh có chèn ép đường thở hoặc biến chứng. Phẫu thuật cắt bỏ tuyến giáp được chỉ định trong bướu giáp sau xương ức ngay cả khi không có triệu chứng, vì việc trì hoãn điều trị cho đến khi xuất hiện triệu chứng có thể cần các thủ tục phẫu thuật phức tạp hơn. Tuy nhiên, cần kiểm tra và chuẩn bị kỹ lưỡng trước phẫu thuật. Nếu là trường hợp cấp cứu, người bệnh sẽ cần sử dụng thuốc chẹn beta, thuốc kháng giáp và corticosteroid trước phẫu thuật. Người bệnh cần được theo dõi chặt chẽ trong và sau khi phẫu thuật.
Phương pháp chẩn đoán & điều trị đau cột sống Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán đau cột sống Nguyên tắc chung Có nhiều yếu tố gây đau cột sống, vì vậy thường không thể chẩn đoán xác định. Tuy nhiên, cần xác định những vấn đề nếu có thể: Nguyên nhân gây đau ngoài cột sống hoặc ngay tại cột sống. Có phải là nguyên nhân nghiêm trọng hay không. Nếu đã loại trừ các nguyên nhân nghiêm trọng, tiến hành phân loại đau cột sống như sau: Đau cột sống không đặc hiệu. Đau cột sống với triệu chứng rễ thần kinh. Hẹp ống sống thắt lưng hoặc hẹp ống sống cổ kèm bệnh lý tủy sống (do thần kinh). Đau cột sống liên quan đến một nguyên nhân cột sống khác. Điều tra lịch sử Bệnh sử Điều tra thời gian khởi phát, kéo dài bao lâu, mức độ nghiêm trọng, vị trí, chu kỳ, các yếu tố làm giảm và trầm trọng thêm như nghỉ ngơi, hoạt động, thay đổi vị trí, vận động và thời gian trong ngày (ban đêm hay khi thức). Các triệu chứng kèm theo cần lưu ý bao gồm suy nhược, dị cảm, cứng khớp, tê, táo bón và đại tiện không tự chủ, tiểu không tự chủ hoặc bí tiểu. Đánh giá tổng quát Triệu chứng gợi ý nguyên nhân như: Sốt, đổ mồ hôi và ớn lạnh (nhiễm trùng); giảm cân và kém ăn (nhiễm trùng hoặc ung thư); đau cổ nghiêm trọng khi nuốt (rối loạn thực quản); chán ăn, buồn nôn, nôn mửa, phân đen hoặc tiểu ra máu, thay đổi chức năng ruột hoặc màu phân (rối loạn tiêu hóa); các triệu chứng tiết niệu và đau hạ sườn (bệnh đường tiết niệu), đau bụng từng cơn và tái phát (sỏi thận); ho, khó thở và trầm trọng khi hít thở sâu (bệnh phổi); chảy máu hoặc tiết dịch âm đạo và đau liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt (rối loạn vùng chậu); mệt mỏi, triệu chứng trầm cảm và đau đầu (đau cột sống cơ học đa yếu tố). Tiền sử bệnh Từng mắc bệnh cột sống đã được chẩn đoán (như loãng xương, viêm xương khớp, rối loạn đĩa đệm, chấn thương) và phẫu thuật, các yếu tố nguy cơ gây bệnh (ví dụ: Ung thư, bao gồm ung thư vú, tuyến tiền liệt, thận, phổi, ruột kết, bệnh bạch cầu), các yếu tố nguy cơ của phình động mạch (ví dụ: Hút thuốc, tăng huyết áp), các yếu tố nguy cơ nhiễm trùng (ví dụ: Ức chế miễn dịch; tiêm chích ma tuý; phẫu thuật gần đây, chạy thận nhân tạo, chấn thương hở hoặc nhiễm khuẩn); và các đặc điểm ngoài khớp của một bệnh lý toàn thân tiềm ẩn (ví dụ: Tiêu chảy hoặc đau bụng, bệnh vẩy nến, viêm màng bồ đào). Kiểm tra thể chất Ghi nhận thân nhiệt và triệu chứng chung. Tập trung kiểm tra phần cột sống và khám thần kinh. Nếu không rõ nguồn gốc đau cột sống cơ học, nên kiểm tra nguyên nhân gây cơn đau khu trú hoặc chuyển tuyến. Kiểm tra biến dạng cột sống Có thể nhìn thấy, ban đỏ hoặc phát ban dạng mụn nước. Sờ nắn các cơ cột sống và đốt sống để xác định vị trí đau và sự thay đổi trương lực cơ. Kiểm tra khả năng vận động. Kiểm tra khớp vai cho bệnh nhân đau cổ, vai; khớp hông cho bệnh nhân đau thắt lưng. Khám thần kinh và đánh giá chức năng của toàn bộ tủy sống Kiểm tra lực cơ, cảm giác và phản xạ gân sâu. Để xác nhận chức năng bình thường của tủy sống, bác sĩ chỉ định thực hiện các bài kiểm tra phản xạ. Rối loạn chức năng ống tủy biểu hiện bằng hiện tượng ngón chân cái hướng lên với phản ứng của cổ chân và dấu hiệu Hoffman, thường gặp nhất là chứng tăng phản xạ. Khám tổng quát Nghe âm phổi. Kiểm tra vùng bụng tìm vị trí đau, khối u, khối đập theo mạch ở bệnh nhân > 55 tuổi gợi ý phình động mạch chủ bụng. Gõ bằng nắm tay vào góc xương sống, nếu thấy đau có thể bị viêm bể thận. Kiểm tra trực tràng Xét nghiệm phân để tìm máu ẩn và tuyến tiền liệt ở nam giới. Đánh giá âm thanh trực tràng và phản xạ. Khám vùng chậu cho những phụ nữ có triệu chứng gợi ý bệnh lý vùng chậu hoặc sốt không rõ nguyên nhân. Kiểm tra nhịp mạch ở chi dưới. Cận lâm sàng Thông thường, nếu thời gian đau ngắn (< 4 - 6 tuần), không cần xét nghiệm trừ khi có dấu hiệu đỏ (Red flags), bệnh nhân đã bị chấn thương nghiêm trọng (do va chạm xe cộ, ngã từ trên cao, chấn thương hở) hoặc gợi ý nguyên nhân không phải cơ học (ví dụ: Viêm bể thận). Chụp X quang Thường có thể xác định hầu hết các trường hợp giảm độ cao đĩa đệm, thoái hóa đốt sống trước, lệch khớp, gãy xương do loãng xương, viêm xương khớp và các bất thường nghiêm trọng khác về xương (do nhiễm trùng hoặc khối u) và có thể hữu ích trong việc quyết định xem cần chỉ định thêm MRI hoặc CT hay không. Chụp X quang trong chẩn đoán đau cột sống Tuy nhiên, X quang không xác định được các bất thường trong mô mềm (đĩa đệm) hoặc mô thần kinh (như xảy ra trong nhiều rối loạn nghiêm trọng). Chỉ định cận lâm sàng cần dựa trên những triệu chứng lâm sàng gợi ý nguyên nhân hoặc cho những bệnh nhân thất bại trong điều trị ban đầu và bệnh nhân có triệu chứng thay đổi. Một số gợi ý chỉ định: Thiếu hụt thần kinh, đặc biệt là những tổn thương liên quan đến chèn ép rễ thần kinh hoặc chèn ép tủy sống: chụp MRI và CT (ít phổ biến hơn) càng sớm càng tốt. Nhiễm trùng: Số lượng bạch cầu (WBC), tốc độ lắng hồng cầu (ESR), hình ảnh (thường là MRI hoặc CT) và nuôi cấy mô bị nhiễm trùng. Ung thư: CT hoặc MRI, công thức máu toàn bộ (CBC) và có thể sinh thiết mô. Phình mạch: CT, chụp mạch, hoặc đôi khi siêu âm. Bóc tách động mạch chủ: Chụp động mạch, CT hoặc MRI Các triệu chứng nặng hoặc kéo dài > 6 tuần: Hình ảnh học (thường là MRI hoặc CT), nếu nghi ngờ nhiễm trùng cần đếm số lượng bạch cầu và ESR; chụp X-quang trước và sau của cột sống để giúp xác định vị trí, chẩn đoán các bất thường Các rối loạn ngoài tuỷ khác: Xét nghiệm khi thích hợp (ví dụ: Chụp X-quang phổi để tìm bệnh lý phổi, phân tích nước tiểu để xác định bệnh đường tiết niệu hoặc đau lưng không có nguyên nhân cơ học rõ ràng). Chẩn đoán sớm: Nghiệm pháp lasegue ứng dụng trong chẩn đoán hội chứng thắt lưng Phương pháp điều trị đau cột sống hiệu quả Tùy mức độ nghiêm trọng của bệnh đau cột sống và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân mà bác sĩ sẽ kê đơn thuốc và áp dụng những phương pháp điều trị, hỗ trợ vận động phù hợp. Thuốc giảm đau Acetaminophen (paracetamol) hoặc thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) là lựa chọn giảm đau đầu tay. Hiếm khi phải dùng opioid, chủ yếu để phòng ngừa cơn đau cấp tính nghiêm trọng. Có ít bằng chứng về lợi ích của việc sử dụng opioid kéo dài, vì vậy cần giới hạn thời gian sử dụng thuốc này. Ổn định cột sống và tập luyện thể dục Khi cơn đau cấp tính giảm đến mức có thể cử động được, cần bắt đầu tập luyện phục hồi chức năng cột sống dưới sự giám sát của chuyên gia vật lý trị liệu. Nên bắt đầu ngay khi có thể, bao gồm các bài tập phục hồi chuyển động, tăng cường sức mạng cơ bụng/ thắt lưng và hướng dẫn tư thế làm việc; mục đích là phục hồi chức năng và giảm nguy cơ bệnh tiến triển mãn tính hoặc tái phát. Chườm nóng và chườm lạnh Co thắt cơ cấp tính cũng có thể thuyên giảm khi chườm lạnh hoặc nóng. Nên chườm lạnh trong 2 ngày đầu sau khi bị thương. Không áp đá hoặc nước lạnh trực tiếp lên da mà phải bỏ trong túi và đặt trên một chiếc khăn hoặc vải. Chườm đá trong 20 phút, sau đó nghỉ 20 phút rồi mới tiếp tục, tổng thời gian thực hiện khoảng 60 đến 90 phút; lặp lại nhiều lần trong 24 giờ đầu tiên. Cách chườm nóng tương tự như trên, thận trọng để tránh làm bỏng vùng da được chườm. Chườm da có thể giúp giảm co thắt cơ và đau sau giai đoạn cấp tính. Corticosteroid Ở những bệnh nhân bị đau lưng dưới và triệu chứng thần kinh nặng, một số bác sĩ lâm sàng khuyến cáo điều trị bằng corticosteroid đường uống hoặc tiêm ngoài màng cứng. Tuy nhiên, bằng chứng ủng hộ việc sử dụng corticosteroid đường toàn thân và ngoài màng cứng còn nhiều tranh cãi. Nếu cần tiêm corticosteroid ngoài màng cứng, nên chụp MRI để có thể xác định, khu trú vị trí và điều trị tối ưu bệnh lý. Thuốc giãn cơ Việc dùng thuốc giãn cơ đường uống (cyclobenzaprine, methocarbamol, metaxalone, benzodiazepines) còn nhiều tranh cãi. Nên cân nhắc lợi ích của những loại thuốc này dựa trên sự ảnh hưởng lên hệ thần kinh trung ương (CNS) và các tác dụng phụ khác, đặc biệt ở bệnh nhân lớn tuổi, người có thể gặp tác dụng phụ nghiêm trọng hơn. Chỉ nên dùng thuốc giãn cơ cho bệnh nhân bị co thắt cơ có thể quan sát được và không quá 72 giờ, ngoại trừ một số bệnh nhân có hội chứng đau trung ương (ví dụ: Đau cơ xơ hóa). Dùng cyclobenzaprine ban đêm có thể giúp dễ ngủ và giảm đau. Nghỉ ngơi và hạn chế vận động Mặc dù khoảng thời gian đầu (1 - 2 ngày) đôi khi cần giảm hoạt động để cơ thể hồi phục, nhưng việc nằm trên giường, kéo giãn cột sống và đeo đai lưng là không có lợi. Bệnh nhân bị đau cổ có thể dùng đai cổ và gối trị liệu cột sống cổ cho đến khi cơn đau thuyên giảm và bắt đầu vật lý trị liệu. Nắn cột sống Nắn cột sống có thể giúp giảm đau do co thắt cơ hoặc chấn thương cột sống cấp tính; tuy nhiên, thao tác có thể có rủi ro đối với bệnh nhân > 55 tuổi (ví dụ: Chấn thương động mạch đốt sống khi nắn cổ) và những người bị rối loạn đĩa đệm nghiêm trọng, viêm khớp cổ, hẹp đốt sống cổ hoặc loãng xương. Tâm lý Các bác sĩ nên trấn an bệnh nhân đau cột sống cấp không đặc hiệu rằng tiên lượng tốt và hoạt động cũng như tập thể dục là an toàn ngay cả khi chúng gây ra một số khó chịu. Nếu bệnh nhân trầm cảm kéo dài trong vài tháng hoặc nghi ngờ do phản ứng phụ của thuốc, cần xem xét đánh giá tâm lý. Phẫu thuật Trong trường hợp bệnh nhân bị chấn thương hoặc thoái hoá đĩa đệm, cần tiến hành phẫu thuật sớm để loại bỏ cơn đau nhanh chóng. Lưu ý: Bệnh nhân dùng các loại thuốc điều trị cần phải tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn của bác sĩ. Tuân thủ ý kiến của bác sĩ trong quá trình điều trị đau cột sống