Tìm hiểu chung sưng hạch bạch huyết
Tìm hiểu chung sưng hạch bạch huyết Sưng hạch bạch huyết là gì? Các hạch bạch huyết bị sưng thường xảy ra do nhiễm trùng từ vi khuẩn hoặc virus. Hiếm khi, các hạch bạch huyết sưng lên là do ung thư. Các hạch bạch huyết, còn được gọi là các tuyến bạch huyết, đóng một vai trò quan trọng trong khả năng chống lại nhiễm trùng của cơ thể bạn. Các hạch lympho này là một phần trong hệ thống miễn dịch của cơ thể, tạo ra kháng thể giúp chống lại sự xâm nhập của các vật lạ (siêu vi, vi trùng). Khi bị tấn công từ các vật lạ thì các hạch lympho sẽ có hiện tượng viêm phản ứng và tạo ra tình trạng viêm hạch. Các khu vực phổ biến mà bạn có thể nhận thấy các hạch bạch huyết sưng lên bao gồm cổ, dưới cằm, nách và bẹn. Viêm hạch bạch huyết là biểu hiện của nhiều nguyên nhân nhiễm trùng như vi khuẩn, vi rút, nấm và vi sinh vật. Viêm hạch bạch huyết dạng ổ chủ yếu gặp trong các bệnh nhiễm liên cầu khuẩn ( Streptococcus) , lao hoặc nhiễm trùng Mycobacteria không phải lao, bệnh sốt thỏ (tularemia), bệnh dịch hạch, bệnh mèo cào, bệnh giang mai tiên phát, bệnh u hạt lympho hoa liễu, bệnh hạ cam, và nhiễm herpes sinh dục. Viêm hạch bạch huyết đa ổ là phổ biến ở: Bệnh bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn; Nhiễm Cytomegalovirus (virus gây bệnh thủy đậu, Herpes); Bệnh do Toxoplasma (nhiễm ký sinh trùng); Bệnh Brucella (sốt làn sóng, sốt Malta, sốt Địa Trung Hải); Bệnh giang mai thứ phát - giang mai 2; Nhiễm histoplasma lan tỏa (nhiễm nấm).
Phương pháp chẩn đoán & điều trị rối loạn lipid máu Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán Rối loạn lipid máu Dấu hiệu và triệu chứng Dấu hiệu ở ngoại biên: Vòng cung giác mạc, ban vàng mí mắt, u vàng thể gân, u vàng dưới màng xương, u vàng thể phẳng hoặc thể củ và ban vàng lòng bàn tay. Triệu chứng nội tạng: Nhiễm lipid võng mạc, gan nhiễm mỡ, viêm tuỵ cấp, xơ vữa động mạch. Cận lâm sàng Định lượng nồng độ lipid trong máu: Chẩn đoán xác định rối loạn lipid máu thông qua các giá trị sau: Cholesterol toàn phần > 5,2mmol/L (200 mg/dL) Triglyceride > 1,7mmol/L (150 mg/dL) LDL-cholesterol > 2,58mmol/L (10mg/dL) HDL-cholesterol < 1,03mmol/L (40 mmol/L) Định lượng trực tiếp cholesterol toàn phần (TC), triglyceride (TG) và HDL - c. Giá trị TC và TG phản ánh cholesterol và TG chứa trong tất cả các lipoprotein đang lưu hành trong máu, bao gồm chylomicrons, VLDL, lipoprotein tỷ trọng trung bình (IDL), LDL và HDL. Giá trị TC có thể tăng 10% và TGs tăng đến 25% mỗi ngày ngay cả khi không có rối loạn. Cholesterol TC và HDL có thể được đo sau ăn, nhưng hầu hết bệnh nhân nên đo tất cả các chỉ số lipid khi đói (thường là trong 12 giờ) để kết quả chính xác và nhất quán. Nếu bệnh nhân đang mắc bệnh lý cấp tính, nên hoãn xét nghiệm lại cho đến khi bệnh nhân ổn định vì nồng độ TG và lipoprotein (a) tăng lên đồng thời cholesterol giảm đi khi có tình trạng viêm. Cấu hình lipid có thể thay đổi trong khoảng 30 ngày sau khi bị nhồi máu cơ tim cấp tính (MI); tuy nhiên, kết quả xét nghiệm trong vòng 24 giờ sau NMCT thường đủ tin cậy để đánh giá khởi đầu liệu pháp hạ lipid máu. Giá trị cholesterol LDL thường được tính bằng lượng cholesterol không bao gồm HDL và VLDL. VLDL được ước tính bằng TG/5 vì nồng độ cholesterol trong hạt VLDL thường bằng 1/5 tổng số lipid. Công thức này chỉ đúng khi TGs < 400mg/dL (< 4,5mmol/L) và bệnh nhân nhịn ăn vì thức ăn làm tăng TGs. Giá trị LDL - c được tính toán kết hợp các phép đo của tất cả các cholesterol không HDL, non-chylomicron, bao gồm cả trong IDL và lipoprotein (a) [Lp (a)]. LDL cũng có thể được đo trực tiếp bằng cách sử dụng siêu ly tâm huyết tương, tách các chylomicrons và các phần VLDL khỏi HDL và LDL, và bằng phương pháp xét nghiệm miễn dịch. Phép đo trực tiếp có thể hữu ích ở một số bệnh nhân có TG tăng cao, nhưng không thường quy. Vai trò của xét nghiệm apo B đang được nghiên cứu vì nó phản ánh tổng nồng độ cholesterol không phải HDL (trong VLDL, IDL và LDL) và có thể dự đoán nguy cơ CAD hiệu quả hơn cholesterol LDL. Non-HDL cholesterol (TC - HDL cholesterol) cũng có thể dự báo nguy cơ CAD tốt hơn so với cholesterol LDL, đặc biệt ở những bệnh nhân tăng triglycerid máu. Bảng phân loại rối loạn lipid máu theo Fredrickson Type I IIa IIb III IV V Tăng lipoprotein Chylomicron LDL LDL và VLDL Chylomycron và VLDL remnant VLDL Chylomycron và VLDL Triglyceride ↑↑↑ N ↑ ↑↑ ↑↑ ↑↑↑ Cholesterol toàn phần ↑ ↑↑↑ ↑↑ ↑↑ N/↑ ↑↑ LDL-c ↓ ↑↑↑ ↑↑ ↓ ↓ ↓ HDL-c ↓↓↓ N/↓ ↓ N ↓↓ ↓↓↓ Huyết tương Đục Trong Trong Mờ Mờ Đục U vàng thể gân Sẩn vàng U vàng gân hoặc củ Không Củ sẩn vàng ở lòng bàn tay Không Sẩn vàng Viêm tuỵ +++ 0 0 0 0 +++ Xơ vữa mạch vành 0 +++ +++ +++ +/- +/- Xơ vữa mạch máu ngoại biên 0 + + ++ +/- +/- Khiếm khuyết phân tử LPL và ApoC-II LDL receptor, ApoB-100, PCSK9, LDLRAP, ABCG5 và ABCG8 ApoE ApoA-V ApoA-V và GPIHBP1 Tên gen FCS FH, FDB, ADH, ARH, sitosterolemia FCHL FDBL FHTG FHTG Ngoài ra, cần làm thêm các xét nghiệm tìm nguyên nhân gây rối loạn lipid máu thức phát như: Creatinin máu; Nồng độ glucose máu lúc đói; Men gan; Hormone kích thích tuyến giáp (TSH); Protein niệu. Phương pháp điều trị Rối loạn lipid máu hiệu quả Luyện tập và vận động thể lực Đây là phương pháp hiệu quả giúp giảm cân và duy trì cân nặng lý tưởng, giảm cholesterol toàn phần, triglyceride, LDL - c và Tăng HDL - c đồng thời cũng góp phần kiểm soát glucose máu và huyết áp Thời gian luyện tập và vận động thể lực tối thiểu 30 - 45 phút/ngày và ít nhất 5 ngày/tuần (không bao gồm 10 phút khởi động), cường độ và thời gian tập tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của bệnh nhân, đặc biệt là những người có bệnh lý tăng huyết áp, bệnh mạch vành, suy tim… Chế độ ăn uống Hạn chế sử dụng thực phẩm chứa nhiều calo, nhất là những người béo phì. Hạn chế thu nạp acid béo bão hòa như mỡ trong thịt heo, thịt bò, thịt cừu…, giảm cholesterol có trong lòng đỏ trứng, bơ, tôm… và chuyển sang sử dụng acid béo không bão hòa có nhiều trong dầu thực vật như dầu mè, dầu hạt hướng dương, dầu đậu nành, dầu ô liu và mỡ cá (chứa nhiều omega - 3)… Cân đối khối lượng glucid, lipid và protein trong mỗi bữa ăn. Tránh dùng quá nhiều glucid vì đây là chất cung cấp năng lượng nhiều nhất. Hạn chế tối đa thức uống có cồn (bia, rượu...). Bổ sung chất xơ, vitamin và các nguyên tố vi lượng từ rau củ và hoa quả. Thuốc hạ lipid máu Nếu bệnh nhân đã thay đổi lối sống sau 2 - 3 tháng nhưng không đạt được hiệu quả như mong muốn, nên chỉ định điều trị đơn độc hoặc kết hợp các nhóm thuốc hạ lipid máu sau: Nhóm statin (HMG-CoA reductase inhibitors) Cơ chế tác dụng: Ức chế enzym Hydroxymethylglutaryl CoA Reductase (HMG-CoA reductase) là enzym tổng hợp cholesterol toàn phần (TC), gây tác dụng giảm TC nội sinh, kích thích tăng tổng hợp thụ thể LDL-c dẫn đến tăng bắt giữ LDL-c vào gan. Kết quả làm giảm LDL-c, VLDL, cholesterol toàn phần, triglyceride và tăng HDL-c. Đồng thời, các thuốc statin còn giảm quá trình viêm ở nội mô mạch máu, giảm tiến triển của mảng xơ vữa và tăng tổng hợp nitric oxide (NO) trong tế bào nội mạc. Chỉ định: Điều trị tăng LDL-c, tăng cholesterol toàn phần. Liều lượng: Tên thuốc Liều khởi đầu Liều tối đa Atorvastatin 10 - 20mg/ngày 80 mg/ngày Rosuvastatin 10 - 20mg/ngày 40 mg/ngày Simvastatin 10 - 20mg/ngày 80 mg/ngày Lovastatin 20 - 40mg/ngày 80 mg/ngày Fluvastatin 20 - 40mg/ngày 80 mg/ngày Pravastatin 20 - 40mg/ngày 80 mg/ngày Tác dụng không mong muốn: Tăng men gan, đau cơ, viêm cơ, tiêu cơ vân... Thận trọng khi chỉ định statin cho người bệnh có bệnh lý gan hoặc người nghiện rượu mãn tính. Nhóm fibrate Cơ chế tác dụng: Fibrate gắn vào và kích thích PPAR-α tăng oxy hóa acid béo, tăng tổng hợp enzym lipoprotein lipase (LPL) đồng thời tăng thải trừ các lipoprotein giàu triglyceride, ức chế tổng hợp apoC - III ở gan, tăng thanh thải VLDL dẫn đến kết quả giảm triglyceride. Các fibrate cũng thúc đẩy trình diện apoA - I và apoA - II dẫn đến làm tăng HDL. Chỉ định: Điều trị tăng triglyceride. Liều: Tên thuốc Liều khởi đầu Gemfibrozil 600 mg/ngày Clofibrate 1000 mg/ngày Fenofibrat 145 mg/ngày Tác dụng không mong muốn thường gặp nhất: Rối loạn tiêu hóa. Tăng tác dụng thuốc chống đông, nhất là nhóm kháng vitamin K khi dùng đồng thời. Nhóm acid nicotinic (Niacin, vitamin PP) Cơ chế tác dụng: Ức chế ly giải mô mỡ và giảm tổng hợp triglyceride ở gan, ức chế tổng hợp và ester hóa acid béo tại gan, tăng thoái biến apo B, giảm VLDL và LDL, giảm thanh thải apoA - I dẫn đến tăng HDL. Kết quả là giảm triglyceride. Chỉ định: Hỗ trợ điều trị tăng LDL - C, giảm HDL - C, tăng TG. Dùng liều khởi đầu thấp: 100mg x 3 lần/ngày, sau đó tăng liều tới 2 - 4g/ngày. Tác dụng không mong muốn: Đỏ bừng mặt, ngứa, rối loạn tiêu hóa, phát ban, tăng đề kháng insulin. Nhóm Resin gắn acid mật Cơ chế tác dụng: Resin thúc đẩy tổng hợp và bài tiết acid mật từ cholesterol, làm giảm cholesterol ở gan, kích thích tổng hợp thụ thể LDL-c dẫn đến đào tăng thải LDL - c. Chỉ định: Điều trị tăng LDL - c. Liều lượng: Tên thuốc Liều khởi đầu Liều tối đa Cholestyramin 4 - 8 g/ngày 32 mg/ngày Colestipol 5 - 10 g/ngày 40 mg/ngày Colesevelam 3750 g/ngày 4375 mg/ngày Tác dụng không mong muốn: Đầy hơi, tiêu chảy, táo bón, chướng bụng. Ezetimibe Cơ chế tác dụng: Ezetimibe ức chế hấp thu cholesterol tại ruột dẫn đến giảm LDL-c và tăng HDL - c. Chỉ định: Điều trị tăng LDL - c. Liều lượng: 10mg/ngày. Tác dụng không mong muốn: Tăng men gan, đau đầu, mệt mỏi, tiêu chảy, đau cơ xương khớp, nhiễm trùng đường hô hấp trên... Omega 3 (Dầu cá) Cơ chế tác dụng: Tăng dị hóa triglyceride ở gan. Chỉ định: Hỗ trợ điều trị tăng triglyceride. Liều thông thường: 3g/ngày, liều tối đa 6g/ngày. Tác dụng không mong muốn: Tiêu chảy, trào ngược dạ dày, tổn thương gan, mất ngủ...