Phương pháp chẩn đoán & điều trị đau khớp
Phương pháp chẩn đoán & điều trị đau khớp Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán đau khớp Đau đơn khớp Tiền sử bệnh Hỏi vị trí đau, mức độ khởi phát (đột ngột hay từ từ), mới hay tái phát, các khớp khác đã từng bị đau trong quá khứ hay chưa; thời gian đau (dai dẳng và ngắt quãng), các triệu chứng liên quan, các yếu tố làm trầm trọng và giảm nhẹ), bất kỳ chấn thương nào gần đây hoặc trong quá khứ đối với khớp cần được lưu ý. Cần hỏi thêm về quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp an toàn ( nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục), bệnh Lyme từng mắc và các vết cắn nếu bệnh nhân đến khu vực lưu hành bệnh Lyme. Xem xét toàn diện để tìm kiếm các triệu chứng ngoài khớp của căn nguyên, bao gồm sốt (nhiễm trùng, đôi khi viêm khớp do tinh thể), viêm niệu đạo (viêm khớp do lậu cầu hoặc viêm khớp phản ứng), phát ban hoặc đỏ mắt (viêm khớp phản ứng hoặc vảy nến), tiền sử đau bụng và tiêu chảy (bệnh viêm ruột), và tiêu chảy gần đây hoặc tổn thương bộ phận sinh dục (viêm khớp phản ứng). Tiền sử bệnh rất có thể hữu ích nếu cơn đau mãn tính hoặc tái phát. Nên xác định các rối loạn khớp đã biết (đặc biệt là bệnh gout và viêm xương khớp), các tình trạng có thể gây ra hoặc dẫn đến đau đơn khớp (như rối loạn chảy máu, viêm bao hoạt dịch, viêm gân) và các rối loạn có thể dẫn đến rối loạn khớp (như bệnh hồng cầu hình liềm hoặc sử dụng corticosteroid mãn tính dễ dẫn đến hoại tử xương). Nên xem lại tiền sử dùng thuốc, đặc biệt là sử dụng thuốc chống đông máu, thuốc kháng sinh nhóm quinolon (viêm gân), hoặc thuốc lợi tiểu (bệnh gout). Cũng nên tìm hiểu tiền sử gia đình (một số bệnh lý về cột sống). Kiểm tra thể chất Khám sức khỏe tổng thể gồm tất cả các cơ quan chính (da và móng tay, mắt, bộ phận sinh dục, bề mặt niêm mạc, tim, phổi, bụng, mũi, cổ, hạch bạch huyết, hệ thần kinh) cũng như hệ thống cơ xương. Xem xét các dấu hiệu quan trọng để phát hiện sốt. Kiểm tra đầu, cổ và da cần lưu ý bất kỳ dấu hiệu nào của viêm kết mạc, mảng vảy nến, hạt tophi, hoặc mụn nước. Khám bộ phận sinh dục cần lưu ý bất kỳ dịch tiết nào hoặc các phát hiện khác gợi ý các bệnh lây nhiễm qua đường tình dục. Vì sự liên quan của các khớp khác có thể gợi ý bệnh viêm đa khớp và rối loạn hệ thống, cần kiểm tra tất cả các khớp xem có bị đau, biến dạng, ban đỏ và sưng hay không. Sờ xác định vị trí đau, phát hiện tình trạng tràn dịch khớp, nóng, phì đại xương khớp. Phạm vi cử động được đánh giá chủ động và thụ động, chú ý đến tiếng lục cục và cơn đau có được kích hoạt bởi cử động khớp hay không (thụ động cũng như chủ động). Đối với chấn thương, nắn kéo khớp để xác định sự gián đoạn của sụn hoặc dây chằng (ví dụ: Trong đầu gối, xét nghiệm valgus và varus, xét nghiệm Lachman, xét nghiệm McMurray). So sánh với những phát hiện ở khớp bị đau với khớp bình thường để phát hiện những thay đổi nhỏ. Tràn dịch lớn ở đầu gối thường rõ ràng. Kiểm tra tràn dịch nhẹ bằng cách đẩy túi trên xuống thấp hơn và sau đó ấn từ từ vào mặt bên của xương bánh chè trên một đầu gối để làm xuất hiện sưng tấy (hoặc có thể sờ thấy được). Tràn dịch khớp gối lớn ở bệnh nhân béo phì được phát hiện tốt nhất bằng chọc dò xương bánh chè. Các cấu trúc ngoại vi cũng nên được kiểm tra để tìm điểm đau, như khi chèn vào gân (viêm bao gân), trên gân (viêm gân), hoặc trên bao (viêm bao hoạt dịch). Với một số loại viêm bao hoạt dịch, sưng tấy và đôi khi ban đỏ có thể khu trú tại bao. Bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp chẩn đoán đau khớp Dấu hiệu nguy hiểm Sưng đỏ, nóng, tràn dịch và giảm khả năng cử động. Sốt kèm theo cơn đau khớp cấp tính. Da bị nứt với các dấu hiệu của viêm mô tế bào liền kề với khớp bị ảnh hưởng. Rối loạn đông máu hoặc sử dụng thuốc chống đông máu. Các triệu chứng toàn thân hoặc ngoài khớp. Xét nghiệm Chỉ định chọc hút dịch khớp (chọc dò khớp) ở những bệnh nhân bị tràn dịch khớp. Kiểm tra dịch khớp bao gồm đếm số lượng bạch cầu (WBC), nhuộm Gram và nuôi cấy, và kiểm tra bằng kính hiển vi để tìm các tinh thể trong dịch. Việc tìm thấy các tinh thể trong dịch khớp khẳng định viêm khớp do tinh thể nhưng không loại trừ tình trạng nhiễm trùng cùng tồn tại. Dịch khớp không viêm (< 1000/mcL [< 1×109/L] WBCs) gợi ý viêm xương khớp hoặc chấn thương. Dịch xuất huyết phù hợp với bệnh di truyền. Số lượng bạch cầu trong dịch khớp có thể rất cao (ví dụ: > 50.000/mcL [> 50×109/L] WBCs) trong cả viêm khớp nhiễm trùng và viêm khớp do tinh thể. Đôi khi, các kỹ thuật phân tử, như phản ứng chuỗi polymerase, được sử dụng để phát hiện sự hiện diện của vi sinh vật. Đối với một số bệnh nhân bị viêm khớp do gout đã được xác nhận trước đó, đợt tái phát không cần xét nghiệm. Tuy nhiên, nếu có khả năng nhiễm trùng, hoặc nếu các triệu chứng không nhanh chóng biến mất sau khi điều trị thì nên chọc dò khớp. Chụp X quang hiếm khi thay đổi chẩn đoán trong viêm khớp cấp tính trừ khi nghi ngờ gãy xương. Chụp X quang có thể phát hiện các dấu hiệu tổn thương khớp ở những bệnh nhân có tiền sử viêm khớp tái phát lâu dài. Các xét nghiệm hình ảnh khác (CT, MRI) hiếm khi cần thiết nhưng có thể được chỉ định để chẩn đoán một số rối loạn cụ thể (u xương, khối u, gãy xương ẩn, viêm màng hoạt dịch nhung mao sắc tố). Xét nghiệm máu (tốc độ lắng hồng cầu [ESR], yếu tố dạng thấp, kháng thể peptide citrulline hoá [anti-CCP]) có thể giúp hỗ trợ chẩn đoán lâm sàng nghi ngờ rối loạn viêm hệ thống (như viêm khớp dạng thấp). Nồng độ urat huyết thanh không nên được sử dụng để chẩn đoán bệnh gout vì không nhạy, không đặc hiệu và không phản ánh sự hiện diện của lắng đọng acid uric trong khớp. Đau đa khớp Tiền sử bệnh Hỏi bệnh nhân các đặc điểm của đau khớp và các triệu chứng toàn thân. Các đặc điểm quan trọng tại khớp là mức độ khởi phát (đột ngột hay từ từ), diễn biến theo thời gian (thay đổi ngày đêm, liên tục hay ngắt quãng), thời gian (cấp tính hoặc mãn tính) và các yếu tố làm nặng lên hoặc giảm đi (nghỉ ngơi, vận động). Cần hỏi cụ thể về quan hệ tình dục không an toàn (gợi ý nguy cơ viêm khớp nhiễm khuẩn do lậu cầu) và các vết côn trùng cắn hoặc đang ở trong vùng lưu hành bệnh Lyme. Khám toàn thân để phát hiện các triệu chứng ngoài khớp gợi ý các bệnh lý cụ thể. Xác định các bệnh lý viêm hệ thống và các bệnh có thể gây ra các triệu chứng tại khớp thông qua tiền sử bệnh và tiền sử gia đình. Một số bệnh lý viêm hệ thống có liên quan nhiều tới yếu tố di truyền của gia đình. Kiểm tra thể chất Khám thực thể toàn diện tất cả các cơ quan chính (da và móng, mắt, sinh dục, niêm mạc, tim, phổi, bụng, mũi, cổ, hạch lympho, và hệ thần kinh) cũng như là hệ thống cơ xương khớp. Khám vùng đầu cần chú ý các dấu hiệu viêm ở mắt (viêm màng bồ đào, viêm kết mạc) và các tổn thương mũi hoặc miệng. Khám da để phát hiện các tổn thương da, phát ban (tụ máu, loét da, mảng vảy nến, xuất huyết, ban cánh bướm). Đánh giá gan, lách, hạch to. Khám tim phổi chú ý các dấu hiệu gợi ý viêm màng phổi, màng tim, hoặc các tổn thương van tim (tiếng thổi, tiếng cọ màng tim, tiếng tim mờ, tiếng rì rào phế nang phổi). Khám bộ phận sinh dục chú ý tình trạng xuất tiết dịch, các vết loét, hoặc các dấu hiệu khác liên quan tới các bệnh lý lây truyền qua đường tình dục. Khám cơ xương khớp cần phân biệt cơn đau tại khớp, cạnh khớp, mô liên kết hay đau cơ; tìm kiếm vị trí và đánh giá tình trạng biến dạng khớp, đỏ, sưng, hoặc tràn dịch. Đánh giá biên độ vận động thụ động và chủ động, tiếng lục cục khi gấp và/hoặc duỗi khớp. So sánh với khớp đối diện không bị tổn thương để phát hiện các tổn thương không rõ ràng. Trong quá trình khám cần chú ý các khớp bị tổn thương là đối xứng hay không đối xứng. Các cấu trúc ngoài khớp cũng cần được thăm khám như gân, bao hoạt dịch, hoặc dây chằng, như khám thấy khối mềm, khu trú tại vị trí của bao thanh dịch (viêm bao thanh dịch) hoặc ấn đau tại vị trí bám của gân (viêm gân). Dấu hiệu nguy hiểm Khớp nóng, sưng và đỏ. Bất kỳ triệu chứng ngoài khớp nào (sốt, rét, phát ban, cơn ớn lạnh, vảy nến, loét niêm mạc, viêm kết mạc, viêm màng bồ đào, xuất huyết, sút cân). Xét nghiệm Các xét nghiệm đặc biệt cần thiết gồm: Chọc hút dịch khớp làm xét nghiệm. Tốc độ lắng hồng cầu tự nhiên (ESR) và protein phản ứng C. Xét nghiệm huyết thanh học. Trường hợp viêm khớp mạn tính cần chụp X-quang. Chọc hút dịch khớp làm xét nghiệm là bắt buộc ở hầu hết các bệnh nhân tràn dịch mới xuất hiện để loại trừ nhiễm khuẩn, tìm tinh thể lắng đọng và cũng giúp phân biệt giữa bệnh lý viêm và không viêm. Xét nghiệm dịch khớp bao gồm đếm số lượng các loại bạch cầu, soi tìm tinh thể, nhuộm Gram và nuôi cấy. Phát hiện tinh thể trong dịch khớp khẳng định chẩn đoán viêm khớp do tinh thể nhưng cũng không loại trừ được viêm khớp nhiễm khuẩn kèm theo. Dịch khớp không viêm (số lượng WBC <1000/mcl [< 1×109/l]) gợi ý thoái hóa khớp hoặc nhiễm khuẩn. Dịch có hồng cầu phù hợp với chọc dịch khớp ra dịch máu. Số lượng bạch cầu tăng cao (ví dụ: > 50.000/mcl [> 50 × 109/l]) trong viêm khớp nhiễm khuẩn và viêm khớp do tinh thể. Số lượng bạch cầu trong dịch khớp ở các bệnh lý viêm hệ thống gây viêm đa khớp thường dao động từ khoảng 1,000 - 50,000/mcl (1 - 50 × 109/l). Nếu không thể chẩn đoán dựa trên tiền sử và lâm sàng, cần chỉ định thêm các xét nghiệm bổ sung. Tốc độ lắng của máu và CRP có thể giúp xác định có viêm khớp hay không, gợi ý tình trạng viêm nhưng không đặc hiệu, đặc biệt là ở người lớn tuổi. Nếu các giá trị tăng trong đợt cấp và trở lại bình thường giữa các đợt thì sẽ đặc hiệu hơn. Khi chẩn đoán lâm sàng nghi ngờ bệnh lý viêm hệ thống, các xét nghiệm huyết thanh có thể hỗ trợ chẩn đoán bao gồm kháng thể kháng nhân (ANA), DNA chuỗi kép (DsDNA), yếu tố dạng thấp (RF), kháng thể kháng cyclic citrullinated peptide (anti-CCP), và các kháng thể kháng bào tương của bạch cầu đoạn trung tính (ANCA). Các xét nghiệm chuyên sâu chỉ được chỉ định để hỗ trợ chẩn đoán một số bệnh nhất định như lupus ban đỏ hệ thống, viêm mạch liên quan với ANCA hoặc viêm khớp dạng thấp. Trường hợp viêm khớp mạn tính, X quang đặc biệt cần thiết để tìm các dấu hiệu của tổn thương khớp. Các xét nghiệm khác có thể được chỉ định tùy từng trường hợp cụ thể. Phương pháp điều trị đau khớp hiệu quả Đau đơn khớp Điều trị tổng thể hướng vào rối loạn cơ bản. Thuốc kháng sinh đường tĩnh mạch thường được dùng ngay lập tức hoặc càng sớm càng tốt nếu nghi ngờ có viêm khớp cấp tính do nhiễm khuẩn. Viêm khớp thường được điều trị triệu chứng bằng thuốc chống viêm không steroid (NSAID). Đau không viêm thường được điều trị an toàn hơn bằng paracetamol. Điều trị hỗ trợ cho cơn đau có thể bao gồm cố định khớp bằng nẹp hoặc đai và liệu pháp nhiệt hoặc lạnh. Vật lý trị liệu sau khi các triệu chứng cấp tính đã giảm bớt rất hữu ích để tăng hoặc duy trì phạm vi vận động và tăng cường các cơ lân cận. Đau đa khớp Điều trị bệnh nền ngay khi có thể, như các bệnh lý viêm hệ thống được điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch hay kháng sinh tùy thuộc vào chẩn đoán. Triệu chứng viêm khớp thường được điều trị bằng các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs). Paracetamol an toàn hơn trong điều trị triệu chứng đau không do viêm. Cố định khớp bằng nẹp hoặc băng ép, chườm nóng hoặc lạnh cũng có thể giảm đau. Bệnh nhân bị viêm đa khớp mạn tính có nguy cơ bị cứng khớp và teo cơ thứ phát, nên cần phải vận động thường xuyên để duy trì chức năng khớp. Khám phá phương pháp chẩn đoán: Các cách chẩn đoán và điều trị bệnh viêm khớp
Tìm hiểu chung xơ vữa động mạch Xơ vữa động mạch là gì? Xơ vữa động mạch (Atherosclerosis) là sự tích tụ chất béo, cholesterol cũng như sự phối hợp tham gia của các thành phần khác bên trong thành động mạch. Sự tích tụ này được gọi là mảng bám. Mảng bám có thể khiến động mạch bị thu hẹp, gây cản trở lưu lượng máu đến các cơ quan quan trọng trong cơ thể. Mảng bám cũng có thể vỡ, bong tróc ra, dẫn đến hình thành cục máu đông, là căn nguyên dẫn đến đột quỵ và nhiều bệnh lý khác. Khi tế bào nội mạc trong lòng động mạch bị tổn thương, không tiết được prostacyclin, dẫn đến không bảo vệ thành mạch được. Lúc này, tiểu cầu kết tập ở vùng tổn thương, giải phóng yếu tố tăng trưởng để chữa lành mô cũng như kích thích tế bào cơ trơn đến và phát triển tại lớp nội mạc. Bên cạnh đó, các đại thực bào được hình thành từ các bạch cầu đơn nhân ở vị trí tổn thương sẽ thực bào các LDL – C tạo nên những tế bào bọt. Các tế bào bọt khi kết hợp với nhau tạo thành các vệt lipid chứa đầy chất béo, sẽ vỡ ra khi quá tải và hình thành các mảng xơ vữa. Khi lớp màng bọc mảng xơ vữa bị nứt vỡ sẽ kích hoạt quá trình đông máu, tạo thành cục máu đông. Cục máu đông này sẽ gây thiếu máu cấp tính các vị trí phía sau nơi nó gây tắc mạch, như tắc động mạch vành gây nhồi máu cơ tim cấp tính, tắc động mạch não gây đột quỵ thiếu máu cục bộ (nhồi máu não), tắc động mạch chi dưới gây hoại tử chi dưới. Xơ vữa động mạch có thể xảy ra các động mạch lớn và trung bình như động mạch vành, động mạch cảnh, động mạch não, động mạch chủ, động mạch các chi lớn và các nhánh.