Phương pháp chẩn đoán & điều trị sạm da
Phương pháp chẩn đoán & điều trị sạm da Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán sạm da Lâm sàng Sạm da do di truyền, bẩm sinh Hội chứng LEOPARD: Nốt ruồi, bất thường về điện tim, hai mắt cách xa nhau, hẹp động mạch phổi, bất thường bộ phận sinh dục, phát triển chậm và điếc. Hội chứng PEUTZ-JEGHERS: Nốt ruồi ở môi dưới, các mảng sắc tố xuất hiện từ khi sinh ra, hoặc lúc còn nhỏ, các tổn thương trên da có thể dần biến mất nhưng các tổn thương trong miệng thì không. Tàn nhang: Là các đốm màu nâu hoặc cà phê sữa, kích thước thường nhỏ hơn 0,5 cm. Tổn thương thường xuất hiện ở vùng hay tiếp xúc với ánh sáng mặt trời và thường xuất hiện trước 3 tuổi. Bệnh nặng khi đến tuổi dậy thì, vào mùa xuân hè sạm da tăng lên, mùa thu đông có giảm đi. Hội chứng CALM: Là những mảng màu cà phê sữa, nhợt đồng đều, rải rác, chu vi rõ ràng, kích thước từ 2-20cm, xuất hiện rất sớm sau khi sinh ra, có xu hướng biến mất khi trẻ lớn lên. Bệnh BECKER: Một mảng màu nâu, kích thước từ vài cm đến rất lớn, ranh giới rõ nhưng bờ không đều, hay xuất hiện ở vai, dưới vú hay sau lưng, ở vào tuổi 20 - 30 thường bị nhiều hơn, nhất là thường xuất hiện sau khi phơi nắng nhiều. Nhiễm sắc tố đầu chi của DOLI: Xuất hiện vùng da tăng sắc tố lốm đốm xen lẫn vùng mất sắc tố ở mu tay và mu chân. Có từ lúc bú mẹ hay trẻ nhỏ. Tăng sắc tố vùng đầu chi của Kitamura: Xuất hiện một mạng lưới tăng sắc tố giống tàn nhang ở bàn tay. Tổn thương thường xuất hiện trước tuổi 20. Nhiễm sắc tố dầm dề (Incontinentia pigmenti) Bệnh thường tiến triển qua 3 giai đoạn: Giai đoạn1: Bọng nước, mụn nước xuất hiện khi đẻ hoặc sau đó hai tuần. Giai đoạn 2: Có thể xuất hiện từ tuần thứ 2 đến thứ 6, biểu hiện là các sẩn tổn thương dạng lichen, các vết sùi. Giai đoạn 3: Nhiễm sắc tố từ tuần thứ 12 đến 36, xuất hiện các mảng tăng sắc tố màu nâu, màu sắc ngày càng tăng cho đến 2 tuổi sau đó giảm dần, kèm theo chậm phát triển tinh thần. Sạm da do rối loạn chuyển hoá Bệnh thiếu sắc tố do thiếu sắt. Thoái hoá. Sạm da do rối loạn nội tiết Bệnh Addison: Với các dát màu nâu rải rác khắp toàn thân do tăng cường sản xuất MSH và ACTH là hai hormon của tuyến yên. Mặc dù các dát sắc tố rải rác khắp toàn thân nhưng phần nhiều tập trung ở vùng bộc lộ với ánh sáng. Dát sắc tố trong thời kì mang thai: Rất nhiều phụ nữ thời kì mang thai xuất hiện các dát sắc tố, chủ yếu ở vùng da hở, mà hay gặp nhất ở mặt, cổ, vú, vùng sinh dục ngoài. Do hoá chất Do dị ứng thuốc trong bệnh hồng ban Những hoá chất hay thuốc gây tăng sắc tố da thường là các hoá chất có nguồn gốc dầu mỏ, mỹ phẩm, nước hoa. Những hoá chất này đóng vai trò là chất cảm quang gây nhiễm sắc tố da ở vùng tiếp xúc ánh sáng. Các yếu tố khác Nguyên nhân dinh dưỡng mà hàng đầu phải kể đến là thiếu vitamin A, B12, Vitamin PP: Sạm da gặp chủ yếu ở vùng hở. Yếu tố vật lý: Như cháy nắng, rám nắng ở vùng có bộc lộ với ánh sáng mặt trời mà không được bảo vệ. Tăng sắc tố sau viêm: Có thể khu trú ở thượng bì, cũng có khi ở cả trung bì do đại thực bào ăn sắc tố sau đó khu trú ở trung bì. Vùng tăng sắc tố này có thể xảy ra sau một viêm cấp hay mạn, hay sau một đợt nhiễm nấm hay nhiễm khuẩn. Tăng sắc tố trong các khối u lành tính và ác tính. Tăng sắc tố trong bệnh hệ thống, bệnh lao, sốt rét, xơ cứng bì… Cận lâm sàng Xác định sạm da khu trú ở thượng bì, trung bì hay hỗn hợp, sử dụng đèn Wood trong buồng tối bằng cách chiếu vào tổn thương tăng sắc tố, nếu: Sắc tố tăng đậm hơn so với nhìn mắt thường - tăng sắc tố thượng bì. Sắc tố mờ đi hay không nhìn thấy - tăng sắc tố ở trung bì. Còn khi chiếu đèn Wood vào tổn thương mà có chỗ tăng sắc tố, có chỗ mờ đi - tăng sắc tố ở cả thượng bì và trung bì, hay còn gọi là tăng sắc tố hỗn hợp. Mô bệnh học: Biết tình trạng tăng sắc tố thượng bì, trung bì, hay hỗn hợp, cũng như tình trạng sắc tố và các điểm đặc trưng mô bệnh học cho mỗi một loại bệnh tăng sắc tố. Các xét nghiệm khác để xác định nguyên nhân của tăng sắc tố: Bản đồ gen - đột biến gen. Xét nghiệm sinh hoá máu Điện tim Siêu âm Chẩn đoán xác định Để xác định tình trạng sạm da chủ yếu dựa vào lâm sàng. Để chẩn đoán chính xác bệnh lý cụ thể gây sạm da, chúng ta dựa vào biểu hiện lâm sàng trên da, biểu hiện rối loạn các cơ quan và kết quả xét nghiệm. Phương pháp điều trị sạm da hiệu quả Các biện pháp điều trị căn bản Điều trị nguyên nhân nếu có. Điểu chỉnh rối loạn chuyển hoá. Điều hoà rối loạn nội tiết. Không sử dụng thuốc hay hoá chất gây tăng sắc tố. Bổ sung vi chất và các vitamin A, PP, 3B… Dùng các biện pháp chống nắng khi ra nắng. Dùng kháng sinh, thuốc diệt vi khuẩn, virút, vi nấm. Bớt sắc tố hay u cần được loại bỏ bằng phẫu thuật, laser, hoá chất. Điều trị tại chỗ Có thể sử dụng các thuốc làm giảm sắc tố da như: Hydroquinon, axít azelaic, leucodinin, vitamin A axít. Kem chống nắng hoặc corticoid. Điều trị toàn thân Uống cloroquin, plaquinil, camoquil (mỗi ngày 1 viên, có thể dùng từ một đến ba tháng). Uống thêm các thuốc vitamin C , B, PP, L- cystin liều cao, kéo dài. Các thuốc có thể dùng đơn độc hay phối hợp với một hoặc hai loại thuốc với nhau, tuỳ từng trường hợp cụ thể, theo chỉ định của bác sĩ. Ngoài ra, có thể tham khảo thêm phương pháp trị sạm da đơn giản tại nhà (đây chỉ là phương pháp bổ sung, vẫn chưa thể giải quyết triệt để tình trạng sạm da): Kết hợp chanh và dầu dừa: Trộn 50ml nước cốt chanh cùng 100ml dầu dừa và 1 thìa cà phê muối. Dùng viên mặt nạ nén thấm đẫm hỗn hợp vừa tạo đắp lên mặt, dùng tay massage khu vực bị sạm. Giữ mặt nạ trong 20 phút rồi rửa mặt với nước ấm. Trị sạm bằng cà chua: Thái cà chua thành những lát dày từ 1-2cm, rửa sạch mặt rồi đắp lên vùng da bị sạm. Thư giãn trong 20 phút đến khi cà chua khô lại và rửa lại với nước mát. Ngoài ra, đu đủ xanh, nha đam, dứa… cũng là những nguyên liệu được nhiều người sử dụng để khắc phục da sạm màu. Trị sạm bằng liệu pháp vật lý và công nghệ cao Bên cạnh sử dụng mẹo dân gian, kem trị sạm bạn có thể sử dụng liệu pháp vật lý và công nghệ cao để khắc phục. Hiện nay các giải pháp này đang được đánh giá cao bởi tính hiệu quả chỉ sau một thời gian ngắn sử dụng. Các biện pháp vật lý và công nghệ cao muốn có hiệu quả tốt bạn cần đến cơ sở uy tín. Bởi các kỹ thuật này đòi hỏi người thực hiện phải có tay nghề cao, kinh nghiệm trong thực hành. Một số cách trị sạm nám được sử dụng phổ biến như: Lột da hóa học (peel da): Giải pháp này có thể sử dụng đơn độc hoặc kết hợp với phương pháp khác. Lột da hóa học sử dụng hóa chất axit lactic, axit glycolic, axit salicylic, axit trichloroacetic nhằm loại bỏ sạm, nám, thúc đẩy tái tạo tế bào da mới,… Mài da vi điểm: Bác sĩ sử dụng dụng cụ chuyên biệt loại bỏ lớp da trên cùng, kích thích tế bào tự chữa lành. Từ đó làn da sẽ sản sinh collagen giúp cải thiện bề mặt da, da sáng và mịn hơn. Sử dụng laser trị sạm: Chiếu tia laser trị sạm mang lại hiệu quả nhanh chóng sau vài buổi trị liệu. Tuy nhiên, giải pháp này có thể gây tình trạng sưng đỏ, da nhạy cảm với ánh nắng mặt trời… Liệu pháp ánh sáng xung cường độ cao (IPL): Phương pháp này sử dụng cho các sắc tố nông trên những type da sậm màu.
Chế độ sinh hoạt & phòng ngừa thiếu máu nhược sắc Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của bệnh thiếu máu nhược sắc Chế độ sinh hoạt: Tuân thủ lịch khám sức khỏe định kỳ: Thực hiện các kiểm tra sức khỏe định kỳ để theo dõi nồng độ sắt và các chỉ số máu khác giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe có thể gây ra thiếu máu và điều trị kịp thời. Duy trì lối sống lành mạnh, tập luyện thể dục thể thao vừa sức. Chế độ dinh dưỡng: Xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý: Xây dựng chế độ dinh dưỡng giàu sắt, folate và vitamin có thể mang lại nhiều tác động tích cực cho quá trình sản xuất tế bào máu. Sắt đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất hemoglobin - protein giúp vận chuyển oxy đến các mô và tế bào trong cơ thể. Việc bổ sung thực phẩm giàu sắt sẽ giúp cải thiện tình trạng thiếu máu. Một số thực phẩm giàu sắt bao gồm thịt bò, gan, rau xanh như cải bó xôi và cần tây, hạt và các loại đậu như đậu nành và đậu phụ, cùng các loại hạt như hạt hướng dương và hạt bí. Axit folic là một chất dinh dưỡng quan trọng giúp tạo ra các tế bào hồng cầu khỏe mạnh. Bổ sung axit folic thông qua thực phẩm như rau xanh (như bó xôi, cải bắp cải xanh), các loại đậu (như đậu xanh, đậu phộng), hạt (như hạt bí) và các loại quả (như cam, quýt) sẽ giúp cải thiện tình trạng thiếu máu. Vitamin B12 cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra các tế bào hồng cầu. Việc bổ sung vitamin này thông qua các loại thực phẩm như cá (như cá hồi, cá thu), thịt gia cầm, sữa và sản phẩm từ sữa, gan động vật sẽ hỗ trợ điều trị thiếu máu hiệu quả. Vitamin C không chỉ giúp cơ thể tăng cường hấp thụ sắt mà còn có tác dụng bảo vệ tế bào khỏi sự oxy hóa. Bổ sung vitamin C qua các loại thực phẩm như cam, ổi, kiwi, dưa lưới, cà chua, và rau cải xanh sẽ hỗ trợ điều trị và phòng ngừa thiếu máu. Tuân thủ việc thăm khám bác sĩ để theo dõi bệnh lý tốt nhất Phòng ngừa bệnh thiếu máu nhược sắc Bệnh thiếu máu nhược sắc có thể xuất hiện ở bất kì ai trong chúng ta. Vì vậy, để phòng ngừa hiệu quả bệnh, cần phải có chế độ nghỉ ngơi, ăn uống hợp lý, bổ sung các thực phẩm giàu sắt trong mỗi bữa ăn. Ngoài ra, nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường như trên cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời.