Phương pháp chẩn đoán & điều trị viêm da dị ứng
Phương pháp chẩn đoán & điều trị viêm da dị ứng Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán viêm da dị ứng Viêm da cơ địa Lâm sàng Tùy theo lứa tuổi mà viêm da cơ địa có các biểu hiện khác. Ở trẻ sơ sinh: Viêm da cơ địa xuất hiện sớm khoảng 3 tuần sau sinh, thường cấp tính tiến triển từ đỏ da, ngứa, đến nổi các mụn nước nông, dễ vỡ, xuất tiết và đóng vảy tiết. Có thể bội nhiễm, hạch sưng to ở vùng lân cận sau vài ngày. Vị trí hay gặp nhất là 2 má, ngoài ra ở da đầu, trán, cổ, mặt dưới các chi cũng có thể bị. Khi trẻ biết bò thường xuất hiện viêm da ở đầu gối. Trẻ có thể dị ứng với một số thức ăn như sữa, thịt gà, thịt bò và hải sản. Khi ngừng các loại thức ăn gây dị ứng thì bệnh thuyên giảm rõ rệt. Bệnh mạn tính, thường hay tái phát và rất nhạy cảm với các yếu tố như mọc răng, tiêm ngừa, nhiễm trùng, thay đổi môi trường sống hoặc khí hậu. Đa số viêm da cơ địa sẽ tự khỏi khi trẻ được 18 đến 24 tháng. Ở trẻ em: Thường từ viêm da cơ địa sơ sinh chuyển sang dạng sẩn đỏ, viêm trợt, mụn nước cấp tính dạng khu trú hoặc lan toả kèm nhiễm khuẩn thứ phát. Vị trí hay gặp nhất là ở khoeo, nếp gấp khuỷu tay, cẳng tay, hai bên cổ, mi mắt. Đợt cấp tính bộc phát khi trẻ tiếp xúc với lông động vật, gia cầm, mặc đồ len hoặc đồ dạ. Trẻ thường suy dinh dưỡng nếu tổn thương trên 50% diện tích da. 50% bệnh tự khỏi khi trẻ được 10 tuổi. Ở thanh thiếu niên và người lớn: Tổn thương là dạng mụn nước, ngứa, sẩn đỏ, có vùng da mỏng trên mảng da dày và lichen hoá. Vị trí hay gặp trên các nếp gấp khuỷu, khoeo, vùng da quanh mắt, rốn và cổ đối với thanh thiếu niên. Khi bệnh tiến triển thì tổn thương nhất là các vùng nếp gấp. Dấu hiệu đầu tiên của viêm da cơ địa ở người lớn và viêm da lòng bàn tay, bàn chân (20 – 80%). Ngoài ra, còn có thể bị chàm ở vú và viêm da quanh mi mắt. Khi người bệnh bị ảnh hưởng nhiều bởi các dị nguyên, môi trường, tâm sinh lý, viêm da dị ứng thường tiến triển thành mạn tính. Các biểu hiện khác: Khô da: Do bị mất nước. Dày da lòng bàn tay hay bàn chân, dày sừng nang lông, da cá, lông mi thưa. Viêm môi bong vảy. Tổn thương ở mắt, quanh mắt: có 2 nếp gấp ở mi mắt cưới, viêm kết mạc tái diễn có thể gây lộn mi, tăng sắc tố quanh mắt, đục thuỷ tinh thể. Chứng da vẽ nổi trắng. Cận lâm sàng Nồng độ Immunoglobulin E (IgE) tăng. Mô bệnh học: Thượng bì có hiện tượng á sừng xen kẽ xốp bào; trung bì có sự xuất hiện của bạch cầu lympho, mono, dưỡng bào, có hoặc không có bạch cầu ái kiềm. Tăng sản thượng bì trong trường hợp lichen hóa. Xác định dị nguyên bằng test lẩy và test áp. Chẩn đoán xác định Dựa vào tiêu chuẩn chẩn đoán của Hanifin và Rajka (1980). Tiêu chuẩn chính Ngứa Vị trí và biểu hiện tổn thương điển hình: Lichen hoá ở các nếp gấp (trẻ em) hoặc thành dải (người lớn). Trẻ sơ sinh và trẻ em: Mặt và mặt duỗi các chi. Viêm da tái phát hoặc mạn tính. Tiền sử cá nhân hay gia đình có mắc các bệnh cơ đại dị ứng như hen , viêm mũi dị ứng hay viêm da cơ địa. Tiêu chuẩn phụ Khô da, dày sừng nang lông, tăng đường kẻ lòng bàn tay, vảy cá. Viêm da ở tay, chân. Chàm vú, viêm môi, vảy phấn, nếp ở cổ. Tổn thương nặng lên do yếu tố môi trường và tâm lý. Ngứa khi bài tiết mồ hôi. Tăng IgE huyết thanh. Tăng sắc tố quanh mắt. Nếp dưới mắt Dennie – Morgan. Viêm kết mạc. Giác mạc hình chóp. Đục thuỷ tinh thể dưới bao sau. Lưu ý: Để chẩn đoán viêm da cơ địa cần phải có ít nhất 3 tiêu chuẩn chính + ít nhất 3 tiêu chuẩn phụ. Viêm da tiếp xúc dị ứng Chẩn đoán xác định Lâm sàng: Thương tổn cơ bản: Phụ thuộc vào mức độ nặng, cấp tính hoặc mạn tính, vị trí và thời gian bị bệnh. Cấp tính: Phù nề, rát đỏ, ranh giới rõ, nổi mụn nước, sẩn, trường hợp nặng các bọng nước kết hợp lại với nhau thành mảng. Khi bọng nước vỡ ra tạo nên vết trợt tiết dịch và đóng vảy tiết. Cơ năng chính là ngứa. Bán cấp: Những mảng rát đỏ nhỏ, có vảy da khô, có khi kèm theo những đốm nhỏ màu đỏ hoặc những sẩn tròn. Mạn tính: Da dày và lichen hóa, nếp da sâu thành những đường kẻ song song hoặc hình thoi, bong vảy da cùng các sẩn vệ tinh, nhỏ, hình tròn kèm những dát đỏ, trầy xước và nhiễm sắc tố. Bệnh thường gặp ở người có tiền sử mẫn cảm với dị nguyên gây viêm da tiếp xúc. Ban đầu, tại vị trí da tiếp xúc lại với dị nguyên (≥ 48 giờ) xuất hiện tổn thương. Về sau, thời gian xuất hiện tổn thương sẽ nhanh hơn khi tiếp xúc lại với dị nguyên. Trong đa số các trường hợp tổn thương có thể lan rộng ra các vùng khác. Thương tổn thứ phát: Các mảng sẩn ngứa, rát đỏ và hơi thâm nhiễm lan tỏa ra xa vị trí thương tổn ban đầu, thường có tính đối xứng. Các rát đỏ đi kèm mụn nước nhỏ, có xuất hiện hồng ban đa dạng nhưng hiếm, thương tổn hình huy hiệu. Có trường hợp lan tỏa toàn thân. Nếu loại bỏ được nguyên nhân bệnh sẽ khỏi, khi tiếp xúc trở lại với dị nguyên cũ bệnh tái phát. Cơ năng: Ngứa nhiều, bệnh diễn tiến nặng hơn có thể nhức nhối và đau. Triệu chứng lâm sàng đặc biệt theo vị trí: Ở da đầu: Da đỏ bong vảy khô, vảy phấn nhiều, ngứa nhiều, ngừng tiếp xúc với dị nguyên bệnh thuyên giảm. Ở mặt: Da đỏ nề, mụn nước và tiết dịch, rất thường gặp. Có thể do bôi trực tiếp vào da mặt các thuốc, mỹ phẩm hoặc các dị nguyên trong môi trường làm việc và sinh hoạt hoặc bị viêm da tiếp xúc do ánh nắng. Ở mí mắt: Phù nề, viêm kết mạc, thuốc nhỏ mắt có thể là nguyên nhân. Dái tai: Do tiếp xúc với kim loại hay gặp là khuyên tai bằng nickel, tổn thương đối khi giống chàm khô, đỏ da bong vảy nhẹ, đôi khi nổi mụn nước, tiết dịch, bội nhiễm. Ở môi: Thương tổn đỏ da bong vảy khô, đôi khi nứt, tiết dịch, hiếm gặp ngứa, phù nề và đau rát. Ở tay: Vị trí thường gặp nhất là mu bàn tay, biểu hiện cấp tính là những mụn nước và tiết dịch, còn mạn tính thì khô da và bong vảy da, có thể kèm thương tổn móng tay. Viêm da lòng bàn tay khó chẩn đoán vì thay đổi theo căn nguyên. Viêm da tiếp xúc ở đầu ngón tay hay gặp ở nha sĩ, đầu bếp do thường xuyên tiếp xúc với hóa chất thực phẩm. Ở bàn chân: Thường gặp ở mu bàn chân. Tổn thương mạn tính ở phần trước bàn chân thường bao gồm cả viêm móng chân. Ở bộ phận sinh dục: Sưng phù nề ở bìu, bao quy đầu (nam giới) và ở môi lớn (nữ giới), rất ngứa, có khi kèm mụn nước và tiết dịch, có khi khô. Chất bay hơi: Tổn thương cấp tính hoặc mạn tính là phụ thuộc vào hoàn cảnh và tần suất tiếp xúc với dị nguyên, thường tính chất đối xứng. Tổn thương thường xuất hiện ở phần hở, cần phân biệt với viêm da tiếp xúc dị ứng với ánh sáng. Tiêu chuẩn Viêm da tiếp xúc do môi trường Viêm da tiếp xúc dị ứng với ánh sáng Đặc điểm lâm sàng Chàm tiết dịch, khô hoặc lichen hóa Chàm tiết dịch, khô hoặc lichen hóa Vị trí tổn thương Da hở, bờ không rõ nét Da hở Phần da ít tiếp xúc với ánh sáng Có Không Test thượng bì (+) với dị nguyên (-) Test ánh sáng (-) (+) Cận lâm sàng Mô bệnh học: Trường hợp cấp tính có xốp bào rất mạnh, phù gian bào, thượng bì có sự xâm nhập của các lympho bào và bạch cầu ái toan, ở trung bì có bạch cầu đơn nhân và mô bào. Trường hợp mạn tính, có xốp bào kèm hiện tượng tăng gai làm mào liên nhú kéo dài xuống. Các nhú bì nhô cao và mở rộng kèm dày sừng và thâm nhiễm lympho bào. Các test da: Test lẩy da, test áp để xác định tác nhân gây bệnh. Chẩn đoán phân biệt Viêm da tiếp xúc kích ứng. Viêm da cơ địa. Viêm da dầu. Bệnh vảy nến (ở lòng bàn tay, bàn chân). Phương pháp điều trị viêm da dị ứng hiệu quả Viêm da cơ địa Nguyên tắc điều trị Dùng thuốc chống khô da, dịu da. Chống nhiễm trùng. Chống viêm. Tư vấn kỹ về cách điều trị và phòng bệnh. Điều trị cụ thể Điều trị tại chỗ Tắm: Tắm bằng nước ấm với xà phòng ít kiềm mỗi ngày, sau khi tắm dùng các sản phẩm cấp ẩm cho da. Thuốc Điều trị viêm da cơ địa bằng corticoid. Trẻ nhỏ dùng loại hoạt tính yếu như hydrocortison 1 - 2,5%. Trẻ em và người lớn dùng corticoid có hoạt tính trung bình: Desonide, clobetasone butyrate. Với những tổn thương lichen hóa, da dầy dùng corticoid hoạt tính mạnh hơn như clobetasol propionate. Lưu ý: Với da mặt mỏng, dễ tổn thương nên sử dụng corticoid dạng thuốc mỡ nồng độ thấp và dùng ít ngày, còn vùng da dày, lichen hoá thì dùng loại mạnh hơn để giảm viêm, giảm ngứa. Có thể dùng thuốc mỡ kháng sinh hoặc mỡ corticoid + kháng sinh. Đắp dung dịch Jarish, thuốc tím 1/10000, nước muối sinh lý 0,9%. Đối với vùng da khô, làm ẩm da bằng urea 10%, petrolatum. Thuốc mỡ bạt sừng bong vảy như salicylic 5 - 10%, ichthyol, crysophanic, goudron. Thuốc ức chế miễn dịch tacrolimus 0,03 - 0,1% rất hiệu quả đối với bệnh này nhưng thuốc khá mắc tiền và hay gặp kích ứng trong thời gian đầu sử dụng. Điều trị toàn thân Kháng histamin H1: Chlorpheniramin 4 mg × 1 - 2 viên/ngày. Fexofenadin 180 mg × 1 viên/ngày. Certerizin 10 mg × 1 viên/ngày Kháng sinh: Sử dụng kháng sinh thuộc nhóm cephalosphorin thế hệ 1 là tốt nhất, cho một đợt từ 10 – 14 ngày đối với tụ cầu vàng và liên cầu. Corticoid: Sử dụng khi bệnh bùng phát, nhưng chỉ được sử dụng trong thời gian ngắn. Prednisolon 5mg × 2 - 4 viên/ngày trong 7 ngày. Các thuốc khác như cyclosporin, methotrexat. Viêm da tiếp xúc dị ứng Nguyên tắc chung Quan trọng nhất là loại bỏ được căn nguyên gây bệnh, nếu không các phương pháp điều trị triệu chứng đều sẽ thất bại. Điều trị cụ thể Viêm da dị ứng cấp tính, lan tỏa toàn thân có thể chỉ định corticoid toàn thân liều thấp 15 – 20 mg/ngày x 3 ngày sau giảm liều xuống 5 mg/ngày x 3 ngày rồi ngừng điều trị. Điều trị tại chỗ bằng corticoid phụ thuộc vào giai đoạn của bệnh.
Triệu chứng răng thừa Những dấu hiệu và triệu chứng của răng thừa Dấu hiệu dễ nhận biết nhất là răng thừa mọc ngay phía sau hoặc gần với răng chính hoặc răng vĩnh viễn bình thường. Phân loại theo hình dạng răng: Supplemental là răng khểnh , có hình dạng tương tự như kiểu răng mọc gần. Tuberculate là răng có dạng ống hoặc hình thùng. Compound odontoma là răng được tạo thành từ một số răng nhỏ mọc gần nhau. Complex odontoma là thay vì một chiếc răng duy nhất, một vùng mô giống như răng phát triển thành một nhóm lộn xộn. Hình nón, hoặc hình chốt là răng rộng ở gốc và thu hẹp lại gần đỉnh, làm cho nó trông sắc nhọn. Phân loại vị trí răng mọc: Paramolar là răng thừa mọc ở phía sau miệng, bên cạnh một trong những chiếc răng hàm. Distomolar là răng thừa mọc thẳng hàng với các răng hàm khác. Mesiodens là răng thừa mọc phía sau hoặc xung quanh răng cửa (bốn chiếc răng phẳng ở phía trước miệng được sử dụng để cắn). Đây là loại răng thừa phổ biến nhất ở những người có răng thừa. Tác động của răng thừa đối với sức khỏe Răng thừa thường không gây đau đớn nhưng đôi khi có thể gây áp lực lên xương hàm và nướu gây sưng và đau. Tình trạng quá nhiều răng cũng có thể làm cho răng vĩnh viễn trông khấp khểnh và mất thẩm mỹ. Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh răng thừa Một số biến chứng của chứng tăng răng bao gồm: Hàm răng khấp khểnh, đau và viêm, nhiễm trùng, chẳng hạn như viêm lợi, chậm mọc răng vĩnh viễn, tác động của răng cửa vĩnh viễn, hình thành chân răng bất thường ở các răng lân cận, tổn thương dạng nang quanh răng, răng sữa mọc không kịp. Khi nào cần gặp bác sĩ? Nếu có bất kỳ triệu chứng nào nêu trên xảy ra, bạn nên liên hệ ngay với bác sĩ để được kiểm tra và tư vấn. Chẩn đoán và điều trị sớm sẽ giảm nguy cơ tăng nặng của bệnh và giúp bạn mau chóng hồi phục sức khỏe.