Phương pháp chẩn đoán & điều trị thấp khớp
Phương pháp chẩn đoán & điều trị thấp khớp Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán thấp khớp Năm 1987, Hội Thấp khớp học Mỹ đã thống nhất tiêu chuẩn chẩn đoán viêm khớp dạng thấp là ACR 1987 gồm 7 yếu tố sau: Thời gian cứng khớp buổi sáng kéo dài trên một giờ; Viêm ít nhất 3 trong số 14 khớp sau: Ngón gần, bàn ngón tay, cổ tay, khuỷu, gối, cổ chân, bàn ngón chân (hai bên), thời gian diễn biến ít nhất phải 6 tuần; Trong số khớp viêm có ít nhất một khớp thuộc các vị trí sau: Ngón gần, bàn ngón tay, cổ tay; Có tính chất đối xứng; Hạt dưới da; Yếu tố dạng thấp huyết thanh dương tính; X-quang điển hình ở khối xương cổ tay (hình ảnh bào mòn, mất chất khoáng đầu xương). Chẩn đoán xác định khi có ≥ 4 tiêu chuẩn. Triệu chứng viêm khớp cần có thời gian diễn biến ≥ 6 tuần và được xác định bởi bác sĩ. Tiêu chuẩn ACR 1987 có độ nhạy 91% - 94% và độ đặc hiệu 89% ở những bệnh nhân viêm khớp dạng thấp đã tiến triển. Ở giai đoạn bệnh mới khởi phát, độ nhạy chỉ dao động từ 40% - 90% và độ đặc hiệu từ 50% - 90%. Các xét nghiệm cận lâm sàng cần chỉ định như: Các xét nghiệm cơ bản: Tế bào máu ngoại vi, tốc độ lắng máu , protein C (CRP),… xét nghiệm chức năng gan, thận, X quang tim phổi, điện tâm đồ,… Các xét nghiệm đặc hiệu (có giá trị chẩn đoán, tiên lượng): Yếu tố dạng thấp (RF) dương tính trong 60% - 70% bệnh nhân; Anti CCP dương tính trong 75% - 80% bệnh nhân; X-quang khớp (thường chụp hai bàn tay thẳng hoặc các khớp bị tổn thương). Giai đoạn muộn có thể gây những biến chứng nghiêm trọng Phương pháp điều trị thấp khớp hiệu quả Một số phương pháp điều trị thấp khớp có thể bao gồm: Thuốc điều trị triệu chứng Lựa chọn một trong hai loại thuốc chống viêm : Glucocorticoid hoặc thuốc chống viêm không steroid tùy theo mức độ hoạt động của bệnh. Glucocorticoid: Chỉ định trong khi chờ thuốc nhóm DMARD’s có hiệu quả; có đợt tiến triển hoặc bệnh nhân đã phụ thuộc corticoid. Nguyên tắc dùng liều tấn công, ngắn ngày để tránh hủy khớp và tránh phụ thuộc thuốc. Đến khi đạt hiệu quả, giảm liều dần, thay thế bằng thuốc chống viêm không steroid. Thuốc chống viêm không steroid: Chỉ định giai đoạn hoạt động nhẹ. Có thể dùng kéo dài nhiều năm khi còn triệu chứng viêm. Lưu ý các chống chỉ định của thuốc. Liều dựa trên nguyên tắc liều tối thiểu có hiệu quả. Các thuốc giảm đau: Paracetamol, Tramadol, Codein,…. Thuốc điều trị cơ bản bệnh Các thuốc chống thấp khớp làm thay đổi bệnh (Disease-modifying antirheumatic drugs-DMARDs) kinh điển Thuốc chống sốt rét tổng hợp: Hydroxychloroquine hoặc Quinacrine Hydrochloride. Liều dùng: 200 – 600 mg/ ngày. Chống chỉ định người có suy giảm G6PD hoặc có tổn thương gan. Tác dụng không mong muốn: Chán ăn, đau thượng vị, sạm da, khô da, viêm tổ chức lưới ở võng mạc không hồi phục, gây mù (cần kiểm tra thị lực, thị trường, soi đáy mắt mỗi 6 tháng) và không dùng quá 5 năm; Methotrexate : Do methotrexate có cấu trúc tương tự acid folic, cơ chế chính của thuốc là tranh chấp với vị trí hoạt động của acid folic trong quá trình tổng hợp pyrimidin, dẫn đến giảm tổng hợp DNA. Ngoài ra, methotrexate còn có tính chất chống viêm và ức chế miễn dịch. Chống chỉ định hạ bạch cầu, suy gan, thận, tổn thương phổi mạn tính, có ý muốn mang thai. Liều trung bình 10 mg mỗi tuần (5 – 20 mg/ tuần) tiêm bắp hoặc uống. Thường khởi đầu bằng liều 10 mg/ tuần; Sulfasalazine: Kết hợp giữa 5-aminosalicylic và sulfapyridin. Do methotrexate là thuốc được lựa chọn hàng đầu, có hiệu quả ưu việt, nên chỉ dùng thuốc này khi có chống chỉ định đối với methotrexate hoặc được dùng kết hợp với methotrexate khi methotrexate đơn độc không kiểm soát được bệnh. Liều dùng 2 – 3 g/ ngày. Ba ngày đầu mỗi ngày 1 viên, ba ngày tiếp mỗi ngày 2 viên, chia 2 lần. Nếu không thấy có tác dụng không mong muốn, duy trì ngày 4 viên, chia 2 lần. Các thuốc điều trị sinh học (thuốc DMARDs mới) Nhóm thuốc này bao gồm các tác nhân gây chẹn hoặc tương tác với các chức năng của các cytokines. Ngoài cải thiện triệu chứng tại khớp và triệu chứng ngoài khớp trên lâm sàng, thuốc còn hạn chế tổn thương trên X-quang (so với các thuốc điều trị cơ bản kinh điển như methotrexate), hạn chế hủy khớp, bảo tồn chức năng khớp. Thuộc nhóm này có các thuốc ức chế hoặc kháng TNF (còn được gọi là ức chế yếu tố chống hoại tử khối u), thuốc ức chế tế bào B hoặc T như Mycophenolat mofetil hoặc thuốc ức tế bào B như Rituximab; ức chế các Interleukin 6 như Tocilizumab,… Tiêm nội khớp glucocorticoid: Có hai loại thuốc Hydrocortisone acetat: Tác dụng ngắn: Tiêm 3 lần cho một đợt điều trị. Mỗi mũi tiêm cách nhau 3 – 4 ngày. Betamethasone dipropionate hoặc Methylprednisolone acetat: Thuốc tác dụng kéo dài. Thường chỉ tiêm 1 mũi duy nhất. Phục hồi chức năng, chống dính khớp Có nhiều bài tập để giảm cứng và đau khớp, chống dính khớp . Ngoài ra, cần tránh vận động quá mức ở các khớp tổn thương, tránh các động tác có thể gây ra hoặc gây đau tăng. Tránh đứng hoặc ngồi quá lâu; nên dùng vật dụng hỗ trợ đối với bên khớp đau. Y học cổ truyền và nước suối khoáng Nước suối khoáng nóng có thể gia tăng tác dụng phục hồi chức năng khớp. Châm cứu hoặc một số bài thuốc nam (trinh nữ hoàng cung, độc hoạt Lai châu hoặc các thuốc đã được điều chế thành viên nén như Hydan, Vifotin,…) có tác dụng chống viêm khớp có thể làm thuyên giảm triệu chứng viêm, giảm liều các thuốc chống viêm, do đó làm giảm tác dụng không mong muốn của các thuốc nhóm này. Ngoại khoa Chỉnh hình, thay khớp nhân tạo. Hiện ở nước ta chủ yếu là thay các khớp háng, gối. Gần đây các phẫu thuật chỉnh hình đối với các gân, cơ, khớp nhỏ ở bàn tay bắt đầu được triển khai.
Nguy cơ còn ống động mạch Những ai có nguy cơ mắc còn ống động mạch Những đối tượng có nguy cơ mắc còn ống động mạch bao gồm: Trẻ mắc bệnh Down ; Bé gái thường gặp hơn bé trai; Trẻ sinh non thiếu tháng (trước tuần thứ 28 của thai kỳ); Mẹ không chích ngừa bệnh Rubella khi chuẩn bị mang thai. Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải còn ống động mạch Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc còn ống động mạch bao gồm: Mẹ hút thuốc lá khi mang thai. Tiền sử gia đình mắc các bệnh tim bẩm sinh. Trẻ sinh ra ở vùng cao: Trẻ sinh ra ở độ cao trên 2.499m so với mực nước biển có nguy cơ mắc bệnh cao hơn trẻ sinh ra ở vùng thấp.