In et plan ståt vuyrstelle åwer et regelen van et verloop der van, de stemwyse en et tellen van de stemmen.
Vörste Minister Nicola Sturgeon zæ at Skotlånd müt nådenken åwer ofsplitsen, duyr den utkomst van de Brexitstemming.
Zey zæ dår by at een referendüm enkel hölden worden zal, as Skotlånds belang in et gedrang kömp.
Et is dan an et Skotse parlement (wur as ne klæne mærderhæid vuyr ofsplitsing is) üm te besluten of de stemming duyrgeyt. Dårnå vrågt ze de regæring van et VK üm ne Section 30, ne tostemming üm et referendüm duyr te zetten.
Et vuyrstel wör formeyl utgewen duyr Grondwetssekretåris Derek Mackay, terwyl et Skotse parlement offisjeyl met verlof is töt tokommende wekke. Der steyt in at alle stemmingen in et vuyrliggende ongevær etzelfde müt verlopen as denne van 2014. Tu verwörpen de stemmers de ofsplitsing met 55% tegen 45%.
In et plan steyt onder mær et volgende:
Et wörd op dit ogenblik annömmen at dezelfde rechtlynige vråge wyr steld wörd – "Müt Skotlånd een egen lånd worden, te jå of te nee?"
De Skotse regæring höld zik toch et recht vuyr üm et in åndere wörde te vrågen, üm een onofhånkelik oordeyl vaste te stellen.
Ook 16- en 17-jårigen en lö ut ÖÜ-lånden dey in Skotlånd wont, magt stemmen.
Mer VK-blywers hebt tegenwörpen at de Skotten der gin dörst op hebt üm wyr een "vaag" referendüm in te gån.
Skotlånd stemmen verleden jüni 62% tegen üm in de ÖÜ te blywen, terwyl as et VK in totaal vuyr utstappen stemmen. Sturgeon deyd dårop Skotse ambtenåren bod dat zey nye plannen vuyr ne nye ofsplitsingsstemronde maken mossen.
Een antal SNP-lö hebt Sturgeon wårskouwd det zey der nit te "håstig in müt vlegen", vuyr at zey zeker is at zey et ook echt winnen kan.
Artikel geyt verdan onder advertænsy
"Wi zölt met opbouwende vuyrstelle kommen dey in et belang van Skotlånd zint, en tegelyk de regæring van et VK ne kåns geywt üm te låten zeyn at ze Skotlånd as gelyken partner zeyt.
"Mer as dudelyk wörd at Skotlånds belangen enkel duyr ofsplitsing et beste beskarmt wordt, müt et Skotse volk de mögelykhæd krygen üm der nog ne mål åwer nå te denken, en wa vúyr at et VK ut de ÖÜ geyt."
Zey wol met tospitste vuyrstelle kommen üm Skotlånd in de Öropese markt te holden, zelfs as de rest van et VK der uttrid.
Dårnöst zal zey opsprekken vuyr "flinke machtsutbræding" vuyr Holyrood, as onderdeyl van de onderhåndelingen åwer Artikel 50, en åwer internasjonale deals met åndere lånden en åwer immigrasie.
Nog vuyr at et vuystel utköm, zæ Skotse Beholdingsgezinde læder Ruth Davidson at öre partye alle vuyrstelle vuur een tweyde referendüm op alle mögelyke wyzes anvechten zal.
"Verdeylpolityk'
"In stæ van Brexit te bruken üm der zelf better van te worden, zol Nicola Sturgeon samen warken met de Engelse regæring üm de kånsen en gevåren van Brexit vuyr de Skotse indüstryen en åndere sektoren ut te duytsen" zæ Davidson.
De tweyde Skotse sekretåris vuyr Labour, Dave Anderson MP, vönd Sturgeons anpak "rukeloos", en zæ at zey "absoluyt nit op hülpe van Labour müt rekkenen. Et gef an at öre höwdzaak is üm et lånd te verdeylen, en nit te kyken når de nödige verbetteringen in unze skolen en zekenhuyze. Uns lånd is al slim verdeyld noa de Brexit-gok van de Tories. Een tweyde kysronde is et leste wat unze fragyle ekonomy kan hebben."
Nederlaand krig der verdan mear otters bie. Verleden weenter warren der ongevear 185 deers. Een joar earder warren et der nog 160. Det löt de Universiteat van Wageningen weten in een oonderzeuk wat ze verleden wekkeneande oetgewen hebt.
Et is minimaal, mer ook geneties is der een lechtpeunt: et genenverloop blif liek, wat inheuld at de kaans op inteelt lege blif. Toch is et antal otters wat joarliks doodjagd wörd, nog aait groot. Verleden joar zeent der 49 oonder nen auto kömmen.
De meeste otters zitt nog aait in Freeslaand en Oaweriessel. Met 86 deers leawt de meesten in de Wieden-Weerribben in Noord-Oaweriessel. Vanoet dit gebeed koloniseert den otter ook aandere delen van Nederlaand. Langs den Iessel en den Deenkel loatt zik verdan vaker Duutse otters zeen. Toch wordt der hier ook regelmoatig wat doodjagd, wat de kaans op een vast otterkoppel en dus jonge deers lege heuld. Doarnöast verdreenkt de otters mangs in viskefoeken.
Steunden verleden augustus de wetenskoppers nog op de baanken um te vieren at ze ne nieje wearldachtige planeet veunden harren, non hebt ze alwier wat niejs. Dee wearld, dee as ze Proxima b neumd hebt, hef nen oseaan en nen dunnen daampkreenk.
Een antal Fraansken van et Nasjonale Sentrum vuur Wetenskoppelik Oonderzeuk (NSWO) hef det zegd in een persbericht. "Den planeet hef misskien water an de oppervlakte, en doarumme meugelik ook leawen. Et mag ook nen 'oseaanplaneet' wean, woer as nen oseaan de hele oppervlakte beslöt. Vergeliekboar met een antal iesmoanen van Jupiter of Saturnus."
Et wör aait al annömmen at de wearld water har, mer de oonderzeukers köant det eankel nog mer 'noagoan' met rekkenkeunde töt at den planeet ne moal vuur de stearn langs keump. Pas dan köant ze et echt bekieken en oonderzeuken. Een joar op Proxima b doert mer 11,2 deage, mer de eerste vuurbiegaank mu'w nog zeen. En et is mer de vroage of det ooit geet geburen.
Doarumme mossen de oondervorskers et doon met ne gaddering data, wetenskoppelike skattingen, benöaderingen en komputernoabootsingen. Zo konnen ze de meest vuur de haande liggende verdeling van massa op Proxima b. In een völbesprökken oonderzeuk wat ze op arXiv zat hebt, rekkent ze det de duursnee ongevear 0,94 töt 1,4 moal zo groot as oonze Wearld is. As de lege skatting klopt, mut et ne onmeundig dichte, metaalachtige karn hebben. Ene wat wal tweedaarde van de hele massa is.
Der zol nen rotsachtigen maantel umhen zitten, net as bie de earde. Duur dit nöast nen hoop aandere rotsachtige wearlden en planten te leggen, kon et team inskatten det der water mut wean. Mer neet mear as 0,05 perseant van de hele massa van de planeet. Det lik wier mirakels völle op oons eegne blaauwe stearnstipke.
As de heugere skatting woar is, was de verhoolding massa tusken rotskarn en oseaan ongevear 50 um 50. Det zol betekenen at dee hele wearld oonder nen oseaan van 200 km deep zit.
Wo as et ooit bekiekt, der kan in ieder geval ne oard oseaan wean. Neet onbedudend is ook at de noabootsingen angeewt at der nen dunnen daampkreenk mut wean.
Op dit ogenblik is et nog neet mear as giswaark. Et kan eawengood wean at disse rotswearld löag, weust, dreuge en leawenloos is. Mer et hef der verdan mear skien van at der een tweede thoes vuur de leu "um de dure" lig.
Et persbericht leus ook det "et woarskienlik is at der vlöaiboar water an et oppervlak is woerduur as der ook leawen kan wean."
ANen vuurstelling van wo as Proxima b der oetzeen kan. Kortbie den rooien dwergstearn Proxima Centauri stoat de stearns Alpha Centauri A en B . ESO/M. Kornmesser
Dissen "noaberwearld" is nog neet echt zeen, mer der is genog indirekt bewies det he besteet. Hee verstekt zik net achter den rode dwergstearn, den as 99,85 perseant meender fel braandt as oonze zunne.
De boetenste delen van dit stearnstelsel zeent akelig koold, mer Proxima B dreeit zo kort bie dissen (noar verhoolding) koolden stearn, det et der in teorie ideaal woarm is vuur vlöaiboar oppervlaktewater. En as der water is, is der leawen.
Den wearld dreeit vaste um den stearn, wat inheuld at ene ziede aait in et lecht zit en den aanderen aait in n duusteren. Proxima b hef volgens eerste berekkeningen temperaturen roond de -40°C. As et nen daampkreenk hef, wat dit nieje oonderzeuk wal angef, kan den temperatuur wal 30°C in et lecht wean en neet leger as -30°C an de duustere kaante.
Dit is perfekt vuur nen oppervlakteoseaan, of et enen wearldbreden is of mearderen, verspreaden, net as hier op earde. Et eerste idee is neet zo vrömd. Der zeent der al een antal bekeand. Der zit der ene oonder de ieskappe van Jupiter's Europa en ene oonder Saturnus zien Enceladus.
Proxima b dreeit binnen et woarme wonboare bereik van zinnen stearn. Et hef der skien van det den oseaan neet bevröaren is. In ieder geval neet an de dagkaante. As et rekkenwaark klopt, hef den planeet nen oseaan zo as vie dee hier ook hebt. En misskien, heel misskien, zweamp der wal van allens in.
Wat mut iej as der zes moal in et joar nen tropiesen superstoarm oawer oew laand roazet? Gewone leu kroept vort, mer bie den Japansen ingenieur Atsushi Shimizu gung een leampken op. En duur zinne oetveending meugelik nen helen hoop mear: hee bedachen weendmöllen woermet as Japan vuur 50 joar stroom kan opwekken. Oet enen tyfoon.
"Japan hef nen hoop mear weendkracht as zunnekracht. Vie mut et eankel nog goan broeken," zea Shimizu tegen Junko Ogura en Jenni Marsh van CNN. "Japan kan een wearldmacht van weend worden."
Shimizu stichten et greune ennergiebedrief Challenergy in 2013. Mer volgens um heulden de importeerde Europese weendmöllen gin staand in et Japanse wear. Ze hebt de vervelende neiging um beskadigd te raken van tyfonen.
En doar komt dus de zelfmaakte turbines um den hook. De nieje möllen mut öaren eersten tyfoon nog metmaken. Mer ze zeent oontwörpen um grillige, hewige dwerrelweend te duurstoan. Ze hebt nen as den alle kaanten op kan en verstelboare bladsnelheden, zodet ze zik nooit köant verdreeien.
As groondslag vuur de oetveending hef Shimizu et Magnus-effekt broekt – de wieze woerop as lochtstreume zik roond dreeiende dinge krult (zo as nen basketbal) en der geliektiedig druk op zet.
In dit geval zet et de bladen um de turbine an um te beweagen. Dit is good te zeen in oonderstoand filmken. Liektiedig kan den middelstellen spönnen worden um de bladen te vertroagen of stille te zetten. Maakt neet oet wo hard at den tyfoon roazet.
In noabootsingen van et bedrief halen de weendmölle 30% weendkracht. Det is meender as de gewoonlike 40%. Mer ja. Gewone weendmöllen köant dan wier neet dreeien in nen tyfoon.
En dartig perseant op nen tyfoonkracht is toch beheurlik wat mear as 40 perseant op een heanig zuchtken. Met eenmoal poesten kan nen superstoarm genog beweagingsennergie opwekken vuur de helfte van de hele streumvuurroad van de wearld. Iej mut et eankel eawen können vangen.
Toch zitt der nog wat bulten in de weg. Zelfs as et Shimizu en zinne möage lukket um alle kracht oet nen tyfoon te vangen, köant de hudige batteriejen et neet an um det allemoal op te sloan.
Mer loa'w enen trad tegelieke doon. De oondervorskers hebt öare eerste proofmölle in Okinawa bouwd en wochtet non op nen echten tyfoon.
De Japanse regearing kik nauwlettend met. Ze weelt rap nieje streumwellen veenden. Noa den karnraamp bie Fukushima ligt ja et hele atoomprogramma op et gat. Ongevear 84 perseant van alle streum in et laand haalt ze non van oawer vear.
Mer as Shimizu's mölle de kracht van nen echten tyfoon ankan, kan Japan zik in et vuurliggende mear zelf redden.
"Det vie weanig kaans maakt, wetet vie," gavven Shimizu too an Peter Rothenberg van Tech In Asia. "Mer et kan ne techniek wean dee as onmeundig neudig blik. Ik veule mie as nen Don Quixote den as de weendmöllen oetdaget. Hee verlöar, mer vie zöalt winnen."
Der warren al wal mear regearingsleu in de Kamer trappeerd met et spölleke, mer dit moal was et de Eerste Minister zelf.
Erna Solberg, de Noorske Eerste Minister, wör trappeerd met et spelleke Pokémon GO tiedens een debat in et Storting, et Noorske parlemeant. Det zee gek is op et spölleke is gin niejs. Tiedens ne offisjele reaize noar Slowakieje gung zee der ook al tuskenoet um et spölleke te spöllen. Ze zea tegen verslaggewers at ze gearne een antal van öare 10km-eier wol loaten oetkommen.
"Wöarmere tieden en doarduur mear greun in et noorden, betekent at et leafgebeed van de soorten oawerlapt. Det zal verdan slimmer worden," zea grizzlybearkenner Chris Servheen van de Universiteat van Montana tegen de Britse kraante de Guardian.
"In et verleden zagge vie et meender vake as non. De twee soorten liekt geneties staark op mekaander. Männekes van beaide soorten beklimt vröwkes van beaide soorten. Doarduur keump der twee kaanten op inmenging."
Iesbears zeent zo 150.000 joar terugge oet broene bears ontstoan. Ze zeent rechtevoort met een gewicht töt wal 720 kilo de grötste vleasetters op et laand. Grizzlybears, dee as vuural te herkennen zeent an öaren skoolderpokkel, leawt meestentieds allene en komt eankel bie mekaar vuur etten of beklimmen.
"Iesbears mut et echt hebben van zee-ies. Ze zeent doar helemoal op anpast en neet gewoon um längeren tied an laand te wean," weet Servheen. "As et zee-ies verdwient, zöalt et der wal wat oawerleawen, mer de meesten neet.
"Vie zöalt verdan vaker mengvörme zeen. Iesbears hebt neet zo heel völle keuze. Toch zal et nog wal een hoonderdtal geslachten doeren vuur a'w echt köant zeggen at der ne volledig nieje soort is."
Der geet een virus roond via Facebook Messenger, meeldt de Zweedse kraante Aftonbladet. Duur et virus spam iej aanderen met nen link, leut Metro verleden April al weten, toen as et virus vuur et eerste vuurbie köm. Non dok et wier op.
Toch kön iej der wat tegen doon, skriewt de Zweden.
Et virus geet wiedter duur Facebook's kuierappken Messenger. Doar krieg iej een bestaand met naam 'video.html'. As iej det lösdoot, kom iej terechte op ne webstea denop YouTube lik, bie ne video met naam '(18+) video'. Vuurdet iej den video köant bekieken, wörd oe vroagen um een oetbreading oet Chrome's webstore te halen wat 45to75 het. Det mu'j vanzelfs neet doon, want dan trek iej et virus binnen.
Vortkriegen
De Chrome-oetbreading is inmiddels oet de webstore vort. Heb iej et virus toch te pakken, dan kriegt oewe FB-möage van oe nen oproop noar et virus. Toch kön iej et heel makkelik wisken.
3. Smiett den map vort met den naam: ckodnnokennobkojocomngeambodkfok
4. Start Chrome wier op en skriewt et volgende in den adresbalken: chrome://Extensions
5. Kiekt of de oetbreading 45to57 der tusken steet. As det zo is, klikket dan op et askenemmerke wat der nöast steet um et vort te smieten. – doarnoa mut iej et vanof trad 1 nog es duurlopen. As et der neet mear steet, is et vort.
Zo mut et bie Mac:
1. Sloett Chrome
2. Klikt op et vergrootgleaske rechtsboawen, skriewt 'terminal' en drukt op enter.
3. Nemt den volgenden tekst oawer en plakket ne in et veanster:
rm -rf ~/Library/Application Support/Google/Chrome/Default/Extensions/ckodnnokennobkojocomngeambodkfok
4. Drukt op enter – et virus wörd non vortsmetten.
5. Start Chrome wier op en skriewt dit in den adresbalken: chrome://extensions/
6. Zeukt den oetbreading 45to57. As det zo is, klikket dan op et askenemmerke wat der nöast steet um et vort te smieten. – doarnoa mut iej et vanof trad 1 nog es duurlopen. As et der neet mear steet, is et vort.
Britse dokters stoat misskien op et reandke um ne kuur vuur HIV te veenden. Ne samenwaarking van vief universiteaten hef akelig vuurzichtig ankondigd at bie tests met ne nieje behaandeling op den eersten in ne riegel van 50 pasjeanten gin virus mear in zien blood veunden wör. Det gef hoppe det de nieje kuur anslöt. Et is belangriek um der bie te zeggen at et nog heel vrog dag is en det et nog eawen ofwochten is of et echt waarket.
De foonkelnieje behaandelwieze volget dree treaden. Den eersten trad is bestoande anti-retrovirale medisienen broeken um te vuurkommen at T-sellen (de sellen van et ofwearstelsel dee as met HIV besmet zeent) miljoenen dubbelgängers van et virus oetspiejet. Doarmet wörd et virus indamd. As tweeden trad spöait ze pasjeanten in met een aander virus, woerduur as et ofwearstelsel nen oppepper krig. Zo wörd et staark genog um de nog besmette T-sellen op te rumen.
As leste gavven ze den kearl een tweede medisien met as naam vorinostat. Det maakt de sloapende T-sellen wakker, woerduur as ze dwungen wordt um HIV-verwaante proteïnes lös te loaten. Et verstaarkte ofwearstelsel is der fel op as nen helligen hoond en grip meteen. Dissen techniek neumt ze de 'kick-en-kill-anpak'.
De gelearden hopt at de nieje behaandeling alle spoers van et virus oet et lief zuwert, met inbegrip van de sloapende sellen dee as et mangs wal joarenlange vaste hooldt. Toch betekent dit ook meteen at de dokters neet wisse zeent of et vuur längeren tied helpet.
"Et zol geweldig wean as de kuur anslöt," zea den 44-jöarigen pasjeant tegen de The Sunday Times. "Ze hebt mie et blood een paar wekke leden noakekken en gin woarnemboar virus veunden. Mer det kan ook van de anti-retrovirale behaandeling kommen. Det mut vie dus nog zeen."
Der is mer één meanske op de wearld ooit geneazen van HIV. In 2007 kreeg den Amerikaan Timothy Ray Brown vuur zin leukemie volledig niej beenmaarg in Duutslaand. Det kreeg hee van enen den as immuun was tegen HIV. De stamsellen in et nieje maarg herpakken zin hele ofwearstelsel en vervungen zin egene kaankersellen met niejen dee bestaand warren tegen HIV. Dree joar noa den ingreep en zoonder anti-retrovirale medisienen treufen de dokters gin spoer mear van et virus in Brown zien blood. Hee was van beade zeektes tegelieke geneazen.
Dan zol iej meanen at det mer vuur alle pasjeanten doan mut worden. Toch is det is nog neet zo seempel. Iej mut froai völle geluk hebben wil iej der ene veenden den as én immuun is én woervan as et maarg bie den oontvanger past. Det is dus ginne algemene oplössing. Mer as de dokters der umhen köant waarken met disse nieje wieze, zollen doar 37 miljoen leu op de wearld baat bie können hebben. As et anslöt – en det is nog ne hele grote vroage – doert et nog joaren vuurdet et te kriegen zal wean.
Verleden wekke pakken de Autoskouw van Paries oet met een antal hele vette wagens.
De tweejoarlikse Paris Mondial de l'Automobile teunt de leste ideejen en de dikste opvallers van de grötste automakers van de wearld. Et was een best joar vuur elektriese auto-ideejen, mer der komt ook nog zat aandere andachtstrekkende proonkepeardkes bie de dealers.
As de eerste grote Europeaanse autoskouw van et seizoen, was Paries innömmen duur maarken van et vastelaand. Fraansken automaker Citroën treuk et slat van öare glatte CXperience hybrid Concept met een volelektries bereik van 60 kilometer.
Doarnöast köm Citroen met de C3 WRC Concept. Et is nen gleemp van de tookommende World Rally Championship-racer. Hee zal vuur et eerste metstrieden in de Rally van Monte-Carlo in januwoari 2017.
Den aanderen Fraansken automaker, Renault, har nen helen dikken elektriesen idee-auto, dee as ze Trezor neumt. Hee hef dree ofzeunderlike veurmodes: neutraal, sport, en autonoom. In meender as 4 sekoondes zit det moonster an de 100 km/u.
De Italianen maken de blits met ultra-zeeldzame Ferrari Aperta met lös dak. Der zeent der mer 209 van. En dee warren allemoal al vort vuur at ze bie de dealers steunden. Den Aperta pleart der op met 949 pk en nen topgaank van 350 km/u.
De Duutsers leuten zik ook good zeen van et joar. Mercedes en öare AMG-liene presenteren öare nog rappere versie van de GT sportscar, dee as ze de GT R neumt. Dit monster hef 577 pk en nen top van 320 km/h. Mer ze hebt der neet ene…
… mer twee, met ook de AMG GT Roadster.
Et maark proonken ook nog met ne extra staarke AMG-variaant van öare GLC Koepee. Doar trappelt 377 peardkes oonder de motorkappe.
Mercedes oonthullen ook nen vol-elektriesen idee-SUV, baseerd op de GLC. Dissen haalt 500 km en de eersten mut in 2019 roondjagen. Nöast öaren elektro-SUV, hebt ze ook …
… de E-klasse All Terrain-wagen. Dissen auto zit stoompvol zelfsteurende snufkes, zo as nen verkeervolger töt snelheden van 210 km/u.
Et verhaal is vanzelfs neet kompleet zoonder de Vision Mercedes-Maybach 6. Den hef vleugelduren en nen topgaank van 250 km/u.
BMW pakken oet met ne verbetterde i3 elektriesen stadswagen, met verbetterde kluren. Anvaank 2017 kö'j um kopen.
De MINI-ofdeling van den automaker har een niej waarkpeardke met de Clubman John Cooper Works-edisie.
Škoda, et kleane breurken van Volkswagen, oonthullen öare Kodiaq SUV zeuwenzitter. Et hef zelfsteurende snufkes, zo as ne slephulpe. As iej der ne koare achter hebt, helpet den auto oe inparkeren.
De langverwochte nieje Audi Q5 SUV-liene pakken ook oet. Ook hier zeent ze gek met et zelfsteuren, zo as de laanhoolder en filerieder. Hee hef töt wal 190 pk.
Porsche proonken met öare Panamera 4 E-Hybrid, met een vermeugen van 462 pk.
Volkswagen leut vuur et eerste öare elektriese idee-auto zeen. Dissen kan tusken 400 en 600 km jagen op ene oploadbuurte. Vanof 2020 kön iej um kopen.
De Britten maken indruk met öare strakke Discovery SUV-liene. De zeuwen steule kön iej verzetten met een veulskaarm of een appken op oewen smartphone.
De Japanners harren ook wat moois. Mitsubishi teunen öare idee-GT PHEV, ne hybride met een volelektries bereik van 120 km.
Honda foonkelen met öar Civic Type R-prototype — hoaste kloar in de volgende Civic-liene, dee as in 2017 te koop zal wean.
Hyundai leut öare i30 hatchback zeen. Te kriegen in 2017.
Infiniti proonken met öar QX Sport Inspiration-idee. Zo mut tookomstige QX-auto's der oet kommen te zeen. Et hef gröttere raden (22 inch) en ne nieje strakgrieze lakloage.
As leste köm Nissan met öare nieje Micra. Disse hef laanhooldwoarskouwing en automatiese noodremme. Verkoop start in meart 2017, mer vuur wovölle weet nog nums.
SAKSENLAAND/BRUSSEL – Op neudiging van CDA-Europarlemeantslid Annie Schreijer reazen op 28 september 2016 ne ofveardiging van Platsprekkers oet Nederlaand en Duutslaand of noar Brussel, um doar verhaal te halen (en brengen) oawer de stoatus van et Saksies. Hier de toosproake van Martin ter Denge, den was vroagen um wat te zeggen oawer Saksies in de media.
Wat was der verleden wekke nog wier een gedoo oawer oonze sproake in de media, neet dan? Vuur dee wat et emist hebt: der wör een oonderzeuk presenteerd det leu met een akseant meender verdeent. De lear dee völle kraanten doaroet halen was: dan mu'w allemoal akseantloos Nederlaands learen kuieren. Onzin!
Et is wier een kenmoarkend vuurbeeld van wo as de mediavlagge der in Nederlaand bie haank. Want et lig neet an een akseant zelf, mer an de bekreumpen vuuroordelen dee as leu in Nederlaand oawer sproaken hebt. Der mut dus wat in de samenleawing veraanderen! En doar mut vie met oons allen wat vuur doon. Wat dan? Normaal doon.
"Et lig neet an een akseant zelf, mer an de bekreumpen vuuroordelen dee as leu in Nederlaand oawer sproaken hebt. Der mut wat in de samenleawing veraanderen."
Ik neume et gin Nedersaksies, want der is ook gin Hoogsaksies. Gewoon Modern Saksies dus. Oonze sproake mut emansipeern.
Ik kenne gin ene sproake woeroawer zovölle kwats en onzin wörd roond ekwaakt as oawer Saksies. Aait mer folklore. Och wat is oonze sproake toch oold. Oonze sproake keump toch zo kort bie. Och wat kö'j dinge toch mooi zeggen in oonze sproake. Allemoal genöal. Iej köant der ook gewoon hele domme en lellike dinge in zeggen. Det haank allemoal van n sprekker of.
Al dee oetsproakn, wo good bedoold ook, dreagt bie an een stoffig en gries imago. Et ene stereotype stapelt zik op et aandere vuuroordeel en misverstaand. En et slimste is det de sprekkers det zelf in staand hooldt. As iej et mer vake genog herhaalt, wörd et vanzelf woar?
"Saksies is gewoon een middel um informasie oawer te dreagen van den enen persoon op den aanderen. De rest is vuuroordeel, misverstaand, stereotyp, of weunsk."
Nemt et Engels. Is det ne oolde sproake? Volgens mie net zo oold as oonze sproake. Of as iedere sproake. Mer Engels blif joonk. Want det mag verniejen. Doar zit gin stel grieze köppe dee as verdan zegnt: "Det zeg iej neet good". En doarumme weelt de jonge leu et ook kuiern. Et is smeu, flexibel. Et mag lekker joonk wean. Det is wat der an skealt bie Saksies. Oawerdrewen, misplaatst purisme maakt oonze sproake juust kapot.
Kleedt de sproake oet van al öare vuuroordelen. Goat et es as een normaal kommunikasiemiddel behaandelen. Net as iedere aandere sproake. Zo ene de'j der neet oawer noadeankt o'j um wal in ne bepoalde situasie köant broeken of neet. Wat vuur ne sproake kuier ieleu hier in et parlemeant? Engels? Nederlaands? Hoog-Duuts? Woerumme gin Plat? A'j et dan toch zo belangriek veendt. Gebroekt et as ne volweardige sproake. Want det is et. Wat et verdeent.
Hier is ne kleane vergelieking. In Finlaand sprekt 5% van de inwonners Zweeds as eerste sproake. Det is neet heel völle, wal? Det heandkevol leu wont in et zuden en zuudwesten. Toch kriegt alle Finnen verplicht Zweeds op skole. In Nederlaand sprekt 1,8 miljoen leu ne vorm van Saksies. Det is 1 op de 9 inwonners… Woer is oons Saksies op de skolen?
Zin iej bange at et tevölle geet kosten um allens te loaten oawerzetten? Um volk in te huren? Zeet et as nen goodmaker vuur al dee joaren at oonze sproake an de kaante sköawen wör as een onbelangriek sproakgebrek. Al dee joaren van nog aait duurgoande indoktrinasie op skolen en in de media. Et is oonze sproake al dee joaren bewust achter heulden. Vie hebt dus nog heel wat te good.
Presenteert es wat in Modern Saksies. Ik kieke eawen noar Bert Eeftink. Of aandere presentatoren dee as et wal köant, mer et nooit as ne normale sproake broekt. Normaal doon met oonze sproake. Oonze sproake is neet eankel mer grappig, van "haha, want et is Plat". Ook neet dee eeuwige klisjees herkauwen van "Brommers Kieken". Oonze sproake verdeent meer! Juust iej as lokalen bekeandhead hebt verantwoordelikhead vuur oonze sproake.
Nemt non gewoon es detzelfde inhoold as wat iej dageliks presenteert, mer dan in et Nedersaksies. Det hoof iej ook neet in et vuurten an te kondigen, want det vernemt de leu vanzelf. Goat der trouwens ook neet met een wöardebeuken nöast zitten of iej NOG EULDERE wöarde keant. As iej der al zo lange oawer noa mut deanken, zal et een aander ook neet kennen. Vie mut verdan! Met de tied met. Normaal doon.
"As iej zelf al zo lange oawer oolde wöarde mut noadeanken, zal een aander ze ook neet kennen. Vie mut met de tied met."
Hoold op met het eeuwige "ne moder sproake" klisjee. Det klopt ook vuur nen helen hoop leu neet mear. Dreeit et es umme. Maakt et moder-ne sproake. In álle media komt disse stereotypen wierumme. Veend iej een artikel in de kraante? Steet der aait ne foto bie van oolde leu in knipmutsen en kleardrachten, dee as een of aander stoffig ambacht oetbeeldt wat al lange duur de moderne tied is in ehaald. Prachtig, mer doar hef de jeugnd helemoal niks met. Dee kiekt noar popkultuur. Dee weelt dinge van vandeage en moarn weten. Strieken op öaren smartphone. Doot dét es in et Saksies. Vertelt es iets nuttigs vuur et dagelikse leawen in et Saksies. Det is ook wat ik met mien bedrief FreshText en met de Facebook-pagina Wearldsproake probeer te doon.
Der is nog nooit zovölle andacht vuur oonze sproake west as non. Super! Toch blif de media volhoolden det et zo slecht geet. Misskien geet et wal zo slecht umdet de media et verdan blif zeggen. Iej köant gin kraantenartikel of media-item löstrekken woer as neet insteet: "et geet slecht met de streektalen". A'j det blieft zeggen, blif et zo ja. Ne self-fulfilling prophecy. Ne vuurspelling dee vanzelf woar wörd, as iej et mer vake genog herhaalt.
"Misskien geet et wal zo slecht, umdet de media det verdan blif herhalen."
De taktiek van völle dialektkringe is dan um te ropen: "… dus de jeugd mut et allemoal wier learn!" Ten eerste, ze mut helemoal niks. Ten tweede, woerumme zollen ze ne sproake learen wat tóch verdwient? Vie mut es ophoolden met zeggen det et zo slecht geet. Zegt es det et steeds better geet. Doar weelt de leu bie wean. Saksies krabbelt heanig oet et dal. Et keump wier in de bene. Kiekt es met wat vuur nen koppel as wiej hier vandeage stoat en zit!
Modern Saksies, doar kö'j wat met. Helemoal van dissen tied. Et was der vroger ook, joa, mer toen kuieren de leu heel aanders as non. Prima. Gef niks. Vie leawt neet toen. Vie leawt non. Met oonze egene, hudige, nieje vorm van de sproake. Oonze kleanen, a'w et ze leart, kuiert ook wier Plat op öare wieze. Mer dan mu'w ze det wal toostoan. Aanders kiest ze vuur aandere sproaken, woerin as det wál mag. Of vuur sproaken dee as iej neet good genog keant um der öar wat van te zeggen. Neet zo kraampachtig vaste hoolden an et oolde.
"Modern Saksies, doar kö'j wat met!"
Oonze sproake krig anzeen as vuurname leu et gewoon broekt. Ieleu, Europarlementariërs Annie en Jens, ieleu dus. Woerumme kuier ieleu in interviews vuur de nasjonaaltellevisie neet es gewoon Saksies? Det is een dudelik signaal noar alle platsprekkers: iej magt oonze sproake gewoon broeken! In n Alldag rin, zeg nen Noord-Duutsen kunnighead van mie. Ieleu hebt disse gaddering bie mekaander ropen. Det is ne eerste trad. Mer dit hef totaal gin nut had, as ieleu et neet ofmaket. Anpakken. Kuiert es in et openboar in oonze sproake. Oawer neet-Platte zaken. Dan komt de tongen lös.
Krieg iej doar kommentaar op? Dan vaalt et dus op. Det betekent de'w et zo vake mut doon det Nederlaand et normaal begeent te veenden. Pas dan krig oonze sproake wier et gelieke anzeen wat et verdeent. Doo iej det neet, dan geef iej doarmet an det iej oonze sproake neet belangriek genog veendt. Dan is disse hele konfereansie nen wassen neuze west.
Maakt oonze sproake wier et middel. Neet et doel. Gedichtkes, beuke, verhaalkes, leedkes… allemoal hartstikke mooi. Dee mut der óók wean. Mer een gedichtken mut op ne vuurdrachtoawend, een verhaalkesbook leas iej oet en geet wier in de kaste, en et leedken is met dree minuten kloar. En doarnoa? Dan wier verdan in et vealige Hollaands of Hoog-Duuts? Gebroekt oonze sproake non es as middel um oawer allens in de hele wearld te kuieren. Um es oawer oewe egene dialektmuren te kieken. Maakt et wier nuttig! Zorgt at leu et wier neudig hebt. Det is met Hollaands en Hoogduuts ook edoan. Gin ene sproake is van zikzelf oet better te broeken as nen aander.
"Verskes en verhaalkes, hardstikke mooi. Mer gebroekt oonze sproake es gewoon in et dagelikse leawen."
Vie zeent met 4 töt 5 miljoen! Det is mear as Noorweagen of Deanemoarken inwonners hef. Det is ook ne fleenke haandelsmoarkt. Mer det zee'j pas as iej wiedter kiekt as oew egene lokale dialektjen. Doot der wat met! Mer vuural: doot der normaal met! Wil iej weten wodöanig ik det bedole? Det red ik neet in 10 minuten. Dus noa de tied, as et oe écht interesseert, kuier ik oeleu gearne bie.
Ik hoppe a'w met mekoar eandelik es normaal oawer oonze sproake köant doon.
Daanksweard.